Medeni miyiz?

Son günlerde herkes aynı sorunun peşinde. Kimine göre ifade özgürlüğü, kimine göre inanç, kimine göre mizah, kimine göre hakaret… Herkes kendi penceresinden bakıyor ve haklı olduğu yeri göstermeye çalışıyor. Oysa bütün bu tartışmaların arasında sessizce kaybolan başka bir soru var. Biz gerçekten medeni miyiz?

Medeniyet, aynı fikirde olan insanların birbirine tahammül etmesi değildir. Aynı inanca sahip olanların birbirini onaylaması da değildir. Bunlar zaten hayatın kolay tarafıdır. Asıl mesele, bize benzemeyenle karşılaştığımızda başlar. Bize itiraz edenle, canımızı sıkanla, en hassas yerimize dokunanla… Çünkü insanın karakteri huzurlu günlerinde değil, sınandığı anlarda görünür.

Bir de buradan bakalım. Gün içinde duyduğumuz onca cümleyi düşünün. Mizah adına söylenenler… İnanç adına söylenenler… Siyaset adına söylenenler… Özgürlük adına söylenenler… Gerekçeler değişiyor ama üslup çoğu zaman değişmiyor. Kırıcı olan, hangi taraftan gelirse gelsin aynı kırgınlığı bırakıyor. İnsan, kendi fikrini savunurken karşısındakinin insanlığını unutuyorsa, orada haklılıktan önce medeniyet eksiliyor.

Galiba uzun zamandır neyi savunduğumuzla o kadar meşgulüz ki nasıl bir insana dönüştüğümüzü konuşmayı unuttuk. Oysa bir fikrin değeri kadar, onu taşıyan dil de önemlidir. Çünkü üslup yalnızca konuşma biçimi değildir; insanın iç terbiyesinin dışarıdaki sesidir. Sertlik bazen gerekli olabilir, itiraz da… Ama hakaret hiçbir zaman düşüncenin yerine geçmez. Aşağılama, zekânın göstergesi değildir. Öfke de haklılığın delili değildir.

Medeniyet biraz da kendine sınır çizebilmektir. Her şeyi söyleyebilecek güce sahipken hangi cümleyi söylememeyi seçtiğindir. Bir başkasını incitebilecekken kendini tutabildiğindir. Karşındakini susturabilecekken onu insan olarak görmeye devam edebildiğindir. Çünkü insanın gerçek ölçüsü, imkân bulduğunda yaptıklarıdır.

Bugün belki de en büyük yoksulluğumuz bilgi değil, incelik. Her şeyi biliyoruz ama birbirimizle konuşmayı bilmiyoruz. Her konuda fikrimiz var ama her fikrin bir ahlâkı olması gerektiğini unutuyoruz. Oysa medeniyet, sadece düşüncenin değil, düşünceyi taşıyan kalbin de terbiyesidir.

Canına dokunmadığı sürece herkes anlayışlıdır.

Kendi sınırları zorlanmadığı sürece herkes naziktir.

Kendi değerleri sınanmadığı sürece herkes medeni görünür.

Asıl soru, bütün bunlar değiştiğinde nasıl biri olarak kalabildiğimizdir.

Çünkü canına dokunmadığı sürece herkes iyi.