Öz’ün İfadesi yazdı;
DUVARA ÇAPRAZ TIRMANMA, 90° ÇAPRAZLAMA VE KOORDİNAT SİSTEMLERİ
Çıkış Noktası
Temel soru şudur:
"Çapraz dediğimiz şey gerçekten çapraz mı, yoksa başka bir referans sisteminde düzlük mü?"
Duvara tırmanan bir insan örneği üzerinden düşünelim.
Yerde duran biri için:
İleri gitmek = düz hareket Yukarı çıkmak = farklı bir eksenAncak koordinat sistemi 90° döndürülürse:
Birinin "ileri" dediği şey, başka birinin "yukarı" dediği şey olabilir.
Buradaki mesele kas gücünden çok, beynin uzayı nasıl tanımladığıyla ilgilidir.
90° Çaprazlama Fikri
Klasik yaklaşım:
X ekseni Y eksenişeklindedir.
Fakat şu soru ortaya çıkmaktadır:
X ve Y arasında düşündüğümüz kadar kesin bir ayrım var mı?
Bir eksende çapraz görünen hareket, başka bir referans sisteminde dümdüz bir hareket olabilir.
Bu durumda çaprazlık, hareketin özelliği olmaktan çıkar; gözlemcinin kullandığı koordinat sisteminin sonucu haline gelir.
Makrome ve Çaprazın Çaprazı
Makrome örneğinde ipler birbirini çaprazlayarak ilerler.
Yakından bakıldığında:
Karmaşık çaprazlar görülür.Biraz uzaklaşıldığında:
Desen ortaya çıkar.Daha da uzaklaşıldığında:
Tek ve düz bir yüzey algılanır.Buradan şu sonuç çıkabilir:
Yerel ölçekte çapraz olan yapı, büyük ölçekte düz bir yapı oluşturabilir.
Yani:
Yerel çaprazlık → Küresel düzlük
Beynin Koordinat Sistemi
Beyin dünyayı doğrudan görmez.
Gözlerden gelen verileri işleyerek kendi koordinat sistemini oluşturur.
Bu sistem değiştiğinde:
Sağ ve sol değişebilir. Yukarı ve aşağı değişebilir. Hareketlerin anlamı değişebilir. Uzay algısı farklılaşabilir.Bu nedenle şu ifade önemlidir:
"Duvara düz yolda yürür gibi tırmanmak."
Buradaki düşünce, fiziksel güçten çok, beynin uzayı tanımlama biçiminin değişmesidir.
Warp Dosyası ile Bağlantı
Warp yaklaşımında temel fikirlerden biri şuydu:
Yol değişmez, referans sistemi değişir.
Benzer şekilde burada da:
Hareket değişmez, koordinatlar değişir.
Sonuç olarak algılanan mesafe, yön ve geometri farklılaşabilir.
Sıfır Dosyası ile Bağlantı
Sıfır bazen yalnızca bir sayı olarak değil, eksenlerin kesişim merkezi olarak düşünülebilir.
Merkez değiştiğinde:
Sağ değişir. Sol değişir. Yukarı değişir. Aşağı değişir. Çaprazın anlamı değişir.Bu durumda yön kavramları mutlak olmaktan çıkar.
Ortak Sonuç
Makrome, warp, sıfır ve duvara tırmanma düşünceleri ortak bir noktada birleşmektedir:
Çaprazlık mutlak değildir.
Daha açık ifadeyle:
Çaprazlık, seçilen merkezin ve kullanılan koordinat sisteminin sonucudur.
Bu nedenle duvara tırmanma fikri ile 90° çaprazlama fikri arasında kavramsal bir akrabalık vardır.
İkisi de aynı temel soruya işaret eder:
Hareket mi değişmektedir, yoksa hareketin tarif edildiği sistem mi?
Açık Soru
Eğer beyin yeni bir koordinat sistemi kurabilseydi,
Duvar ile zemin arasındaki fark hangi noktada ortadan kalkardı?
Bu soru, yön algısı, çaprazlama, makrome yapıları, warp geometrileri ve merkez kavramının kesiştiği ortak araştırma alanını oluşturmaktadır.
***
ZAMAN, MEKÂN, KOORDİNAT VE YÖN
Çıkış Noktası
Bu çalışma şu düşünce zincirinden doğmuştur:
Zaman varsa mekân vardır.Mekân varsa koordinat vardır.Zaman yoksa yön yoktur.
Bu ifade ilk bakışta basit görünse de, zaman, hareket, yön ve koordinat arasındaki ilişkiyi yeniden düşünmeye davet etmektedir.
Zaman ve Değişim
Zamanın hissedilebilmesi için bir değişim gerekir.
Çünkü zamanı doğrudan görmeyiz.
Onu;
hareketten, dönüşümden, önce ve sonra kavramlarındançıkarırız.
Bu nedenle:
Zaman varsa değişim vardır.
Değişim ve Hareket
Değişim ortaya çıktığında hareket tanımlanabilir.
Bir nesnenin:
bulunduğu yerden ayrılması, başka bir konuma geçmesi,hareket olarak adlandırılır.
Bu durumda:
Değişim varsa hareket vardır.
Hareket ve Koordinat
Hareketten söz edebilmek için bir referans gerekir.
Bir nesnenin nerede olduğunu ve nereye gittiğini tanımlayabilmek için koordinat sistemleri oluşturulur.
Bu nedenle:
Hareket varsa koordinat vardır.
Koordinat ve Yön
Koordinatlar ortaya çıktığında yön kavramı anlam kazanır.
Örneğin:
sağ, sol, ileri, geri, yukarı, aşağıancak bir koordinat sistemi içinde tanımlanabilir.
Bu durumda:
Koordinat varsa yön vardır.
Tersinden Okuma
Zinciri tersine çevirdiğimizde farklı bir sonuç ortaya çıkar:
Eğer:
değişim yoksa, hareket yoksa, önce ve sonra yoksa,yön kavramı da anlamını kaybetmeye başlar.
Çünkü yön, yalnızca bir konum değil, aynı zamanda bir geçiş fikrini içerir.
Bu nedenle:
Zaman yoksa yön de yoktur.
Tefekkür ve Yönsüzlük
Gündelik hayatta düşünceleri bile yönlerle tarif ederiz:
yatay düşünmek,
dikey düşünmek,
çapraz bağlantı kurmak,
farklı yönden bakmak.
Fakat tefekkür sırasında şu soru ortaya çıkabilir:
Düşüncelerin gerçekten yönü var mıdır?
Belki de yönler, zihnin düşünceleri düzenlemek için kullandığı sembollerdir.
Asıl yapıda ise yalnızca ilişkiler bulunmaktadır.
Bu durumda:
Tefekkür, yönler arasında hareket etmek değil, yönlerin ötesindeki ilişkileri fark etmektir.
Duvara Çapraz Tırmanma Dosyası ile Bağlantı
Duvara çapraz çıkan bir insan örneği üzerinden şu soru ortaya çıkmıştı:
Çapraz hareket gerçekten çapraz mıdır?
Belki de çaprazlık, kullanılan koordinat sisteminin sonucudur.
Eğer koordinat sistemi değişirse:
çapraz düz olabilir, yukarı ileri olabilir, sağ sol olabilir.Bu durumda yönler mutlak olmaktan çıkar.
Makrome ve Ağ Yapıları ile Bağlantı
Makrome örneğinde yerel ölçekte görülen çaprazlıklar, daha büyük ölçekte tek bir bütün oluşturur.
Burada şu fikir ortaya çıkar:
Yerel yönler vardır, fakat bütün yapıda yön ortadan kalkabilir.
Bu durum, düşünce ağları ve koordinat sistemleri için de geçerli olabilir.
Sıfır ve Merkez
Sıfır yalnızca bir sayı değil, eksenlerin kesişim noktası olarak düşünüldüğünde yeni bir soru ortaya çıkar:
Merkez olmadan yön tanımlanabilir mi?
Çünkü:
sağ merkeze göre sağdır, sol merkeze göre soldur, yukarı merkeze göre yukarıdır.Merkez değiştiğinde yönler de değişir.
Ana Önerme
Bu dosyanın merkezindeki önerme şudur:
Yön, bağımsız bir varlık olmayabilir.
Belki de yön;
zamanın, hareketin, koordinatın, merkezinbirlikte ortaya çıkardığı bir ilişkidir.
Sonuç
Bu çalışma şu düşünceye ulaşmaktadır:
Zaman varsa değişim vardır.Değişim varsa hareket vardır.Hareket varsa koordinat vardır.Koordinat varsa yön vardır.
Ve tersinden:
Zaman yoksa hareket yoktur.Hareket yoksa yön yoktur.
Bu nedenle yön, zaman ve koordinat birbirinden bağımsız kavramlar değil; aynı yapının farklı görünümleri olarak düşünülebilir.
Açık Soru
Eğer zaman tamamen ortadan kalksaydı, yön kavramı varlığını sürdürebilir miydi?
Bu soru, zaman, mekân, koordinat, merkez ve algı arasındaki ilişkinin araştırılması için açık bırakılmıştır.