Bir medeniyet hareketi: Ahîlik - Ahîliğin edepleri

BİR MEDENİYET HAREKETİ: AHÎLİK – AHÎLİĞİN EDEPLERİ

Ahîliğin amacı, insanların dünya ve ahirette mutlu olacağı “İnsân-ı Kâmil”i yetiştirmektir. İlk ortaya çıktığında bir esnaf dayanışma topluluğu görünümünde olsa da temel hedefi kaliteli insan yetiştirmek olmuştur. Bu hedefe ulaşmak ise belirli kural ve kaidelere bağlıdır. Bunların başında kardeşlik, yardımlaşma, cesaret ve ikram gelir.

Fütüvvet ehli, bu özellikleri kayıt altına almış ve madde madde sıralamıştır. Bu kurallar fütüvvetnâmelerde “edep maddeleri” olarak anılmıştır. Edep maddelerinin sayısı bazı kaynaklarda 740’a kadar çıkmaktadır. Burgazî Fütüvvetnâmesi’nde ise asgari olarak 124 edep yer almaktadır. Ahîliğin anayasası sayılabilecek fütüvvetnâmeler, bütün bu edepleri bir araya toplamıştır. Biz burada bazı Ahî edeplerini ele alacağız:

İman ve İbadet

1. Allah’a iman etmek

2. Peygamberlere iman etmek

3. Ahirete iman etmek

4. Kaza ve kadere inanmak

5. Namazı dosdoğru kılmak

6. Oruç tutmak

7. Zekât vermek

8. Hacca gitmek

9. Kur’an okumak

10. Dua etmek

Ahlâk ve Erdemler

11. Doğru sözlü olmak

12. Yalan söylememek

13. Emanete riayet etmek

14. Adaletli olmak

15. Cömert olmak

16. Misafire ikramda bulunmak

17. Tevazu sahibi olmak

18. Gıybet etmemek

19. Kin tutmamak

20. Affedici olmak

Sosyal Davranışlar

21. Komşuya yardım etmek

22. Yoksulu gözetmek

23. Yetimi korumak

24. Misafiri ağırlamak

25. İyiliği emretmek

26. Kötülükten sakındırmak

27. Toplum düzenine uymak

28. Büyükleri saymak

29. Küçükleri sevmek

30. Dostlarına sadık olmak

Meslek Ahlâkı

31. Helal kazanç peşinde olmak

32. Müşteriyi aldatmamak

33. Malın kusurunu gizlememek

34. Kaliteli mal üretmek

35. Eli açık olmak

36. Kazancında dürüst olmak

37. İsraftan kaçınmamak

38. Zamanında iş yapmak

39. Ustasına saygı duymak

40. Çırağına iyi davranmak

Söz Söyleme Âdâbı

41. Sert konuşmamak

42. Konuşurken sağa sola bakmamak

43. Sen–ben yerine siz–biz hitabını kullanmak

44. El kol hareketleriyle sözünü anlatmamak

Evden Çıkma Âdâbı

45. Çıkarken sağ ayakla çıkmak

46. Endişeli çıkmamak

47. Çıkarken yukarı bakmamak

Yürüme Âdâbı

48. Sert yürümemek

49. Çukurlara basmamak

50. Yanlara bakarak, dikkatli yürümek

51. Taştan taşa sıçramamak

52. Kimsenin arkasından bakmamak

53. Büyüklerin önünde yürümemek

Yemek Yeme Âdâbı

54. Sofraya oturmadan önce ve yemekten sonra elleri yıkamak

55. Yemek yenilen yere ayakkabı ile girmemek

56. Yemeğin helal ve dürüst kazançla elde edildiğinden emin olmak

57. Yemeğe büyüklerden önce başlamamak; tabağın kenarından yemek

58. Yemek yerken konuşmamak, tükürük saçmamak, kaşınmamak

59. Öksürme hâlinde ağzı mendille kapatmak

60. Küçük lokmalar almak, başkasının yediğini gözetmemek

61. Ağzı şapırdatmamak

62. Etin kemiklerini sofradakilere göstermeden tabağın arkasına koymak.

Ahîliğin edepleri saymakla bitmez. Her biri büyük anlam içerir ve çoğunlukla Kur’an-ı Kerim ile Hadis-i Şeriflere dayanır. Bu sözleri dile getirmek kolaydır; ancak Ahîliği farklı kılan en temel özellik, Ahîlerin bu değerleri hayatın her alanında uygulamış olmalarıdır.

Ahîliğin bir medeniyet hareketi hâline gelmesi, yüzyıllar geçse de kıymetini koruması işte bu sebepledir.

Selam ve dua ile…

.

Hikmet Kara, dikGAZETE.com