Katar'ın LNG üretimini durdurma kararı ve Hürmüz'deki riskler gaz fiyatlarını tırmandırıyo

Ankara

Katar'da Ras Laffan'daki sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tesisinde üretimin durdurulduğuna yönelik duyuru da piyasadaki yukarı yönlü baskıyı güçlendirdi. Küresel LNG arzında önemli paya sahip olan Katar'daki arz kesintisi, özellikle spot piyasada arz daralması endişelerini artırdı.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı'ndan LNG geçişlerinde yaşanan aksamaların sürmesi halinde Asya ve Avrupa’da spot LNG tedariki için rekabetin artabileceğini, bunun da fiyatlar üzerindeki baskıyı daha da yükseltebileceğini belirtiyor. Piyasaların odağında ise kesintinin süresi ve üretimin ne zaman normale döneceği bulunuyor.

Merkezi İskoçya'da bulunan araştırma ve danışmanlık şirketi Wood Mackenzie'nin Avrupa Doğal Gaz ve LNG Direktörü Tom Marzec-Manser,
yaptığı değerlendirmede, Katar'ın geçen yıl 81 milyon ton LNG ihraç ettiğini söyledi.

Marzec-Manser, aynı dönemde Birleşik Arap Emirlikleri'nin piyasaya 5 milyon ton LNG arz ettiğini belirterek, şöyle devam etti:

"Öte yandan Kuveyt 8 milyon ton LNG ithal etti. Bu durumda son yaşanan gelişmeler nedeniyle küresel denge fiilen 78 milyon ton açık veriyor. Bugün görülen hızlı gaz fiyatları artışı, Güney Asya'nın bazı bölgelerinde talebi azaltacak ve Çin'deki LNG tüketiminin son dönemde zayıf olması da piyasaların yeniden dengelenmesine yardımcı olacak. Buna ek olarak, Wood Mackenzie’ye göre 2026’da 35 milyon ton yeni LNG üretimi devreye girecek ve bu da mevcut arz-talep dengesizliğini hafifletecek. Ancak Hürmüz Boğazı’nın ne kadar süre kapalı kalacağı belirsiz, boğaz uzun süre kapalı kalırsa, gaz fiyatlarının daha da yükselmesi kaçınılmaz görünüyor."

Rus LNG'si gündeme geldi

LNG planlama, ticaret ve nakliye optimizasyonu için yapay zeka tabanlı çözümler geliştiren Calypso Commodities'de Baş LNG Uzmanı Mehdy Touil ise İran’ın Hürmüz Boğazı’nı abluka altına almasının yaklaşık 83 milyon tonun üzerinde LNG arzını fiilen kilitlediğini anlattı.

Touil, bu durumun 2022'de Rusya’nın Avrupa’ya gaz ihracatını durdurmasından bu yana piyasadaki en büyük şok anlamına geldiğini ve alternatif kargolar için şimdiden yoğun bir arayışı tetiklediğini vurguladı.

Bu kez baskı noktasının Avrupa olmadığının altını çizen Touil, şunları kaydetti:

"Avrupa’nın LNG portföyü büyük ölçüde ABD’den gelen kargolara dayanıyor, bu da Katar kaynaklı LNG’ye doğrudan maruziyeti sınırlıyor. Kırılganlık daha çok Asya’da yoğunlaşıyor. Bu aşamada temel soru, mutlak anlamda arz bulunup bulunmadığı değil, hacimlerin bölgeler arasında ne kadar hızlı yeniden dengelenebileceği. Henüz erken olmakla birlikte Avrupa Birliği’nin Rus LNG’sine yönelik yasağı erteleyip ertelememesi gerektiği de tartışılmaya başlandı. Çatışmalar sona erse bile İran'ın işbirliği yapacağı varsayılsa dahi mayın temizleme sürecinin tamamlanması uzun zaman alacaktır. Petrol ve LNG olmak üzere iki ana enerji damarı kesilmiş durumda ve her ikisi de birbiriyle bağlantılı. Fiyatlama açısından bakıldığında, akışlar sekteye uğramaya devam ederse ham petrol fiyatlarının yakında üç haneli seviyelere çıkması beklenebilir. Gaz piyasasında ise fiyat oluşumu hala keşif sürecinde, volatilitenin yüksek seyretmesi muhtemel."

Ağustos 2022'de gaz fiyatlarında rekor seviyeler görülmüştü

Londra merkezli ICIS’te kıdemli LNG analisti Alex Froley, dünyadaki LNG'nin yaklaşık yüzde 20'sinin Hürmüz Boğazı'ndan geçtiğini, bunun büyük kısmının Katar'dan, bir kısmının da Birleşik Arap Emirlikleri'nden geldiğini belirtti.

Froley, 28 Şubat'ta öğleden sonra LNG tankerlerinin Hürmüz'den geçmekten kaçınmaya başladığına dikkati çekerek, "Doğuya doğru hareket eden Katar tankerleri geri dönerken, boş tankerler de Umman kıyıları açıklarında beklemeye başladı. Katar'dan çıkan LNG'nin çoğu Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan gibi Asya alıcılarına ulaşıyor. Ancak bu teslimatlar durursa, Asya ülkeleri kalan LNG yüklerini almak için piyasada rekabete girecek ve bu durum Avrupa'daki fiyatları da yükseltecek." değerlendirmesinde bulundu.

2 Mart itibarıyla Avrupa doğal gaz piyasasında fiyatların ciddi şekilde yükseldiğine ve megavatsaat başına 49 avroya çıktığını anımsatan Froley, "Fiyatlar geçen cuma yaklaşık 32 avro seviyesindeydi. Fiyatlardaki yükselişte, Katar’ın bir enerji tesisine düzenlenen dron saldırısı sonrası üretimi durdurduğunu açıklaması etkili oldu. Gaz fiyatlarındaki artış büyük olsa da 2022’de Rusya’nın Avrupa’ya gaz akışını durdurduğu dönemde görülen rekor seviyelere henüz yaklaşmış değil. Ağustos 2022’de TTF fiyatı kısa süreliğine 300 avroyu aşmıştı. Piyasaların cevabı ise teslimattaki kesintinin ne kadar süreceğine bağlı. Kısa süreli kesintiler depolardaki gazla karşılanabilir ancak kesinti uzarsa fiyatlar daha da yükselir." diye konuştu.

Piyasaların yüksek volatilite göstermesi muhtemel

Dubai merkezli enerji danışmanlık şirketi GFB Insight'ta enerji danışmanı olarak görev yapan Giovanni Bettinelli de gerilimin daha da tırmanması ve özellikle Hürmüz Boğazı'ndan geçiş risklerinin artması halinde küresel LNG akışında ilk etkinin spot piyasada hızlı bir sıkılaşma olacağını ifade etti.

QatarEnergy ve ADNOC ile uzun vadeli sözleşmeleri bulunan alıcıların, bu hacimleri spot piyasadan ikame etmeye çalışacaklarını vurgulayan Bettinelli, şunları kaydetti:

"Bu talebin büyük kısmı Asya’dan gelecek. Mevcut durumda en büyük ithalatçılar Çin ve Hindistan. Avrupa'nın LNG'ye olan bağımlılığı dikkate alındığında, Avrupa gaz fiyatları ve arz güvenliği üzerinde de etkiler görülebilir. Avrupa pazarı, arz güvenliği için spot LNG'ye dayanmaya devam ettiği için spot kargolar açısından primli piyasa olmayı sürdürebilir. Son iki aydaki yüksek depolama çekiş oranı bu etkiyi artıracaktır. Bununla birlikte kısa vadede ciddi bir arz güvenliği riski beklenmemektedir."

Bettinelli, fiyat oynaklığının kalıcı olup olmayacağının çatışmanın seyrine bağlı olduğunu belirterek, "Katar’daki LNG üretim altyapısında hasar olduğuna ilişkin son haberler dikkate alındığında, piyasaların yüksek volatilite göstermesi muhtemeldir. Fiyatlar, temel arz-talep dengelerinden çok, olası ek kesintiler ve çatışmanın geleceğine dair algılanan risklere tepki verecek. Genel olarak piyasa dengeleri üzerindeki gerçek etki, çatışmanın süresine ve LNG üretim kapasitesindeki olası hasarın şiddetine bağlı olacak." değerlendirmesinde bulundu.

Katar, LNG ihracatında küresel ölçekte kritik bir rol oynuyor. Toplam küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 18’ini sağlayarak ABD'den sonra dünyanın en büyük ikinci ihracatçısı konumunda bulunuyor. Ülkenin yıllık LNG kapasitesi yaklaşık 77-82 milyon ton civarında ve bu da günlük olarak yaklaşık 3,9-4,1 milyar metreküp doğal gaz ihracatına denk geliyor. İhracatının büyük kısmı Basra Körfezi'nden Hürmüz Boğazı üzerinden dünya pazarına ulaşıyor, bu da Katar’ı boğaza bağımlı hale getiriyor. Küresel enerji güvenliği açısından Katar’ın bu konumu, LNG arzında herhangi bir kesinti riskinin tüm pazarı etkileyebileceğini gösteriyor.

Kaynak: AA