Fuad Safarov, Moskova’dan yazdı;
Pamir Kırgızları neden Alaska yerine Türkiye’yi seçti? Rahmankul Han’ın torunundan dikkat çeken anlatım
MOSKOVA
Kırgız medyasına göre Pamir Kırgızlarının Afganistan’dan Pakistan’a, oradan da Türkiye’ye uzanan göç hikâyesi, yalnızca bir yer değiştirme sürecinden ibaret değil. Bu hikâye aynı zamanda bir halkın dilini, inancını, kültürünü ve kimliğini koruma mücadelesini de anlatıyor.
Kırgızistan’ın kültür alanında tanınmış isimlerinden Assol Moldokmatova’nın “Dünya Liderleri” başlıklı yazısında, Uluu-Pamir ziyareti sırasında Pamir Kırgızlarının önemli liderlerinden Hacı Rahmankul Han’ın torunu Adnan Menderes ile yaptığı görüşmeye yer verildi.
1963 yılında Afganistan Pamiri’nde dünyaya gelen Adnan Menderes, çocukluk yıllarında dedesi Rahmankul Han’dan eğitim aldı ve Kur’an öğrendi. Daha sonra ailesiyle birlikte Pakistan’ın Gilgit bölgesine, ardından Türkiye’ye geçti. Van’da yatılı okulda eğitim gören Menderes, askerlik hizmetinin ardından İstanbul’da kendi işini kurdu ve dört çocuk yetiştirdi.
Menderes, ailesinin en büyük mirasının ise meslekler veya farklı ülkelerde geçirilen yıllar değil, Kırgız kimliğinin korunması olduğunu belirtiyor. Kırgızca, atalarının hatırası, kültürel değerler ve tarih bilincinin nesilden nesile aktarıldığını ifade ediyor.
“Rahmankul Han sadece bir lider değil, öğretmendi”
Menderes, dedesi Rahmankul Han’ın aile içinde yalnızca Pamir Kırgızlarının lideri olarak değil, aynı zamanda öğretmen, rehber ve bilge bir baba olarak hatırlandığını anlatıyor.
Rahmankul Han’ın tarih, kültür, siyaset ve dinle yakından ilgilendiğini belirten Menderes, dedesinin hayatındaki en önemli amacın Pamir Kırgızlarının geleceğini güvence altına almak olduğunu söylüyor.
Menderes’e göre Rahmankul Han, halkının kendi dilini, inancını ve geleneklerini koruyabileceği güvenli bir yer arıyordu.
Afganistan’dan ayrılma kararı…
Menderes, Afganistan’da 1978 yılında gerçekleşen siyasi gelişmelerin ardından güvenlik koşullarının giderek kötüleştiğini ve Sovyet birliklerinin ülkeye girmesinin ardından durumun daha da ağırlaştığını belirtiyor.
Rahmankul Han’ın, yeni yönetim altında yalnızca kendisinin değil, tüm Pamir Kırgızlarının baskı altına girebileceğini düşündüğünü aktaran Menderes, bu nedenle Afganistan’dan ayrılma kararının alındığını ifade ediyor.
“Bu, vatan ile başka bir ülke arasında yapılan bir tercih değildi. Halkın varlığını korumak ile geleceğine yönelik tehdit arasında yapılan bir seçimdi” değerlendirmesinde bulunuyor.
Alaska yerine Türkiye nasıl seçildi?
Pamir Kırgızlarının Pakistan’dan ayrılması gündeme geldiğinde ilk seçeneklerden biri Alaska’ydı. Ancak süreç içerisinde Türkiye seçeneği ortaya çıktı.
Menderes’in anlatımına göre Rahmankul Han, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da bulunduğu sırada dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı Kenan Evren ile karşılaştı. Evren, Rahmankul Han’a neden Türkiye’ye yerleşmeyi düşünmediklerini sordu.
Rahmankul Han ise daha önce Başbakan Adnan Menderes döneminde de Pamir Kırgızlarının Türkiye’ye kabul edilmesi için girişimde bulunulduğunu anlattı. Bu nedenle torunlarından birine Adnan adını verdiğini belirtti.
Evren’in Türkiye’ye gelmeleri halinde onay vereceğini söylemesinin ardından Rahmankul Han, kararı tek başına almak yerine Pamir Kırgızlarının ileri gelenlerine danıştı.
Topluluktan gelen cevabın ise Türkiye yönünde olduğunu aktaran Menderes, ailelerinin o dönemdeki değerlendirmesini şöyle özetliyor:
“Alaska’da belki daha zengin yaşayabilirdik ancak Türk kimliğimizi, Kırgız dilimizi, kültürümüzü ve dinimizi kaybetme riskimiz vardı. Zamanla başka bir toplum içinde eriyebilirdik. Türkiye’ye gitmek daha doğruydu.”
Bu görüşün ardından Pamir Kırgızlarının Türkiye’ye yerleşmesine karar verildi.
Türkiye, 725 Pamir Kırgızını kabul etti…
Menderes’in anlatımına göre Türkiye devleti, yalnızca Kırgızların değil, Pakistan’daki diğer Türk topluluklarının da Türkiye’ye yerleşmesine imkân sağladı.
Pamir Kırgızlarının yanı sıra Özbek, Kazak, Türkmen ve Uygur temsilcileri de sürece dahil edildi. Belgelerin hazırlanmasının ardından Türkiye’ye göç başladı.
Toplamda 725 Pamir Kırgızı Türkiye’ye geldi. İlk olarak Adana’ya ulaşan kafile daha sonra Van’a yerleştirildi. Bazı aileler ise geçici olarak Malatya’ya gönderildi.
Menderes, bugün Türkiye’deki Pamir Kırgızları topluluğunun 4 bin 300’den fazla aileye ulaştığını belirtiyor.
Diğer Türk toplulukları ise Türkiye’nin farklı bölgelerine yerleştirildi. Özbekler Hatay’a, Türkmenler Tokat’a, Kazaklar Kayseri’ye, Pamir Kırgızları ise Van’a yerleştirildi.
“Yeni vatanımız Türkiye”
Menderes, bugün Türkiye’nin Pamir Kırgızları için yeni vatan haline geldiğini belirtiyor.
Çocuklarının ve torunlarının Türkiye’de doğup büyüdüğünü söyleyen Menderes, yaşlı kuşak için ise Pamir’in hâlâ özel bir yere sahip olduğunu ifade ediyor.
Ona göre vatan yalnızca sınırlar ve topraklardan ibaret değil. Vatan; ataların hatırası, dil, kültür, tarih ve ait olma duygusuyla şekilleniyor.
Menderes, Pamir Kırgızlarının bugün Türkiye’de yaşamasına rağmen tarihsel bağlarını koruduğunu vurgulayarak, genç kuşakların yalnızca 20. yüzyıldaki göçleri değil, halklarının çok daha eski tarihini de öğrenmesi gerektiğini söylüyor.
“Geçmişini bilen bir halk bugününü daha iyi anlar ve geleceğini daha sağlam kurar” diyen Menderes, Kırgız halkının kimliğini dünyanın neresinde yaşarsa yaşasın koruyabileceğine inandığını belirtiyor.
Pamir Kırgızlarının Afganistan, Pakistan ve Türkiye üzerinden ilerleyen göç hikâyesi böylece yalnızca bir topluluğun yer değiştirme öyküsü değil, dilini, kültürünü ve kimliğini koruma mücadelesinin de sembolü olarak öne çıkıyor.
.
Fuad Safarov, dikGAZETE.com