Irak'ın Türkiye'ye günlük 1 milyon varile kadar petrol sağlama hedefi ve iki ülke arasında imzalanan yeni taşımacılık anlaşması, Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı'nın daha etkin kullanılmasının yanı sıra Ceyhan'ın Orta Doğu petrolünün dünya piyasalarına ulaştırılmasındaki stratejik rolünü güçlendirmeye hazırlanıyor.
Bu kapsamda, Irak Başbakanı Ali Falih ez-Zeydi'nin 28 Temmuz'da Türkiye'ye günlük 1 milyon varile kadar petrol sağlayabileceklerini açıklaması, Irak'ı Ankara'nın enerji merkezi olma stratejisindeki kilit ortaklardan biri olarak öne çıkarıyor.
Bu açıklamayı birkaç gün sonra, Ceyhan'a taşınan Irak petrolü hacminin önemli ölçüde artırılmasını öngören somut bir adım izledi.
Türkiye ile Irak arasında 1 Ağustos'ta imzalanan bir yıllık anlaşmayla Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı üzerinden Ceyhan'a günlük en az 750 bin varil ham petrol taşınması ve yüklenmesi öngörülüyor.
Böylece günlük yaklaşık 1,5 milyon varillik teknik kapasiteye sahip hattın daha etkin kullanılması ve Ceyhan'a ulaşan Irak petrolü hacminin önemli ölçüde artırılması hedeflenirken ilerleyen dönemde Kuveyt ve diğer Körfez ülkelerinden gelecek petrolün de bu güzergah üzerinden dünya piyasalarına ulaştırılması planlanıyor.
Bu perspektif, özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatında yaşanan aksamaların alternatif ihracat güzergahlarının önemini artırdığı bir dönemde, Ankara'nın Orta Doğu'daki üretici ülkeler ile Batı pazarları arasındaki enerji koridoru rolünü güçlendirme potansiyeli taşıyor.
İşbirliği taşımacılıktan üretime genişliyor...
Türkiye-Irak enerji işbirliğini stratejik hale getiren bir diğer unsur ise ilişkilerin petrol taşımacılığının ötesine geçerek üretim alanına genişlemesi.
Türkiye, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığının (TPAO) 2028'de günlük yaklaşık 500 bin varile ulaşması beklenen petrol ve doğal gaz üretimini orta vadede 1 milyon varile çıkarma hedefi doğrultusunda yurt dışındaki faaliyetlerini artırıyor.
Bu stratejinin Irak ayağında ise Kerkük öne çıkıyor.
TPAO, 28 Temmuz'da bp Energy Company of Kirkuk Limited'in yüzde 15 hissesini satın alarak Kerkük'teki petrol sahalarının geliştirilmesine ortak olmuştu. Anlaşma kapsamında TPAO, bp ve ConocoPhillips'in Baba ve Avanah kubbeleri ile Bai Hassan, Jambur ve Khabbaz sahalarında üretimi artırmak üzere birlikte çalışması öngörülüyor.
Böylece Irak'la üretimden taşımacılığa genişleyen enerji işbirliği, bir taraftan Türkiye'nin petrol ve doğal gaz üretimini büyütme stratejisini desteklerken diğer taraftan Irak ve Körfez petrolünün Ceyhan üzerinden dünya piyasalarına ulaştırılabileceği daha geniş bir enerji koridorunun oluşmasına zemin hazırlıyor. Irak'ın Türkiye'ye günlük 1 milyon varile kadar petrol sağlama hedefi de Hürmüz Boğazı kaynaklı risklerin ardından alternatif ihracat rotalarının önem kazandığı bir dönemde Ceyhan Terminali'nin stratejik değerini artırıyor.
"Ceyhan, Irak petrolü için Hürmüz'e alternatif güzergah olabilir"
Orta Doğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM) Irak Çalışmaları Araştırmacısı Sercan Çalışkan, yaptığı değerlendirmede, Irak Başbakanı Zeydi'nin Türkiye'ye günlük 1 milyon varile kadar petrol sağlayabileceklerini açıklamasının, iki ülkenin enerji işbirliğini geliştirme konusunda ortak siyasi irade ortaya koyması bakımından önem taşıdığını söyledi.
Çalışkan, kısa vadede günlük 1 milyon varil hedefine ulaşmanın imkansız olmadığını belirterek, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Kısa vadede günlük 1 milyon varillik ilave petrol akışının gerçekleşmesi teknik olarak zor görünse de burada önemli olan nokta, Ankara ve Bağdat'ın mevcut kapasiteyi büyütme konusunda ortak siyasi irade ortaya koyması. Başbakan Ali ez-Zeydi'nin Ankara'da ‘enerji alanında da daha fazla petrol pompalayacağız’ sözleri de Irak tarafının üretim ve ihracat kapasitesini Türkiye ile işbirliği içinde artırma yönündeki siyasi iradesini ortaya koyuyor. Dolayısıyla bu kapasiteye ulaşılması zaman alabilecek olsa da söz konusu siyasi iradenin sahaya yansıması hedefe ulaşılması için gereken süreyi kısaltabilir."
Çalışkan, Türkiye açısından sürecin yalnızca daha fazla petrol ithal etmek anlamına gelmediğine değinerek, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Irak petrolünün Ceyhan üzerinden dünya pazarlarına daha yüksek hacimlerle ulaştırılabilecek olması, Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefini güçlendirirken enerji arz güvenliği açısından da Hürmüz Boğazı'na bağımlılığı kısmen azaltabilecek alternatif bir güzergahın gelişmesine katkı sağlayacaktır. Özellikle son dönemde bölgesel krizlerin ortaya koyduğu riskler düşünüldüğünde, Türkiye-Irak enerji işbirliğinin ekonomik olduğu kadar jeostratejik değer taşıdığı da söylenebilir."
"Günlük 1 milyon varil teknik olarak mümkün"
Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener de Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı'nın günlük yaklaşık 1,5 milyon varillik teknik kapasiteye sahip olduğuna dikkati çekerek, "Dolayısıyla bu hattın teknik olarak kısa sürede günlük 1 milyon varil petrol sevk edebilmesi mümkün." dedi.
Akyener, söz konusu sevkiyat hedefine ulaşılmasında taşıma kapasitesinden ziyade Ceyhan'a yönlendirilebilecek petrol arzının belirleyici olacağına işaret ederek, Irak'ın kuzeyindeki üretimin yanı sıra ülkenin orta ve güney bölgelerindeki petrolün de bu güzergaha yönlendirilebileceğini söyledi.
Irak petrolünün Türkiye üzerinden daha yüksek hacimlerde taşınmasının ülkenin enerji arz güvenliğini de destekleyeceğini belirten Akyener, "Kerkük'e Basra bölgesinden de petrol sevkiyatı yapılabiliyor. Buradan Kerkük'e uzanan hatların kapasitesi günlük 1 milyon varile yakın. Kuzeydeki üretime Basra veya Bağdat çevresinden gelecek hacimlerin eklenmesiyle günlük 1 milyon varillik arz hedefine kısa sürede ulaşılması teknik olarak mümkün." diye konuştu.
Akyener, Irak petrolünün Türkiye üzerinden daha büyük hacimlerde akmasının, Türkiye'yi jeostratejik açıdan güçlendireceğine dikkati çekerek, şunları kaydetti:
"Kriz dönemlerinde Ceyhan'dan daha yüksek hacimlerde petrol alıp stoklama imkanımız olabilir ve Irak'taki daha fazla enerji projesine dahil olabiliriz. Ceyhan'a daha fazla ham petrol getirilmesi, bu petrolün Türkiye'de işlenerek akaryakıt ve petrokimya ürünleri şeklinde uluslararası piyasalara sunulması hedefleriyle birlikte değerlendirildiğinde, Irak'tan günlük 1 milyon varillik petrol akışı Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefi açısından önemli bir adım."