MOSKOVA - ÖZEL
Resmi Rossiyskaya Gazeta gazetesine göre Ukrayna’nın Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki liman altyapısı ile sivil gemilere yönelik saldırılarının ardından Rusya’nın geleneksel deniz ihracat rotalarında tahıl ve bitkisel yağ sevkiyatlarında belirgin düşüş yaşandığı bildirildi. Uzmanlar, mevcut durumun uzaması halinde küresel gıda fiyatlarında artış ve uluslararası piyasalarda tedarik sorunları yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
Rusya Ulaştırma Bakanlığı, Azak Denizi’ndeki taşımacılığı koordine etmek amacıyla özel bir operasyon merkezi oluşturdu. İhracatçılar ise sevkiyatlarını Baltık ve Hazar Denizi üzerinden alternatif güzergâhlara yönlendirmeye başladı.
Tahıl ihracatının büyük bölümü Karadeniz üzerinden yapılıyor...
Uzmanlara göre Rusya’nın tahıl ihracatının yüzde 80’den fazlası, bazı hesaplamalara göre ise yüzde 90’a yakını Azak-Karadeniz havzasındaki limanlardan gerçekleştiriliyor. Aynı güzergâh, ayçiçek yağı ihracatının yarısından fazlasına da ev sahipliği yapıyor.
Fiyat Endeksleri Merkezi (CCI) kıdemli analisti Yekaterina Zaharova, Azak Denizi limanlarından tahıl ihracatının fiilen durduğunu, Karadeniz limanlarında ise terminallerin dolması ve sevkiyatların ciddi ölçüde azalması nedeniyle operasyonların zorlaştığını belirtti.
Yağ ve Yağlı Tohumlar Birliği İcra Direktörü Mihail Maltsev de artan güvenlik riskleri nedeniyle gemi sahiplerinin Karadeniz limanlarına yanaşmak istemediğini, Azak Denizi üzerinden ise sevkiyatın neredeyse tamamen durduğunu ifade etti.
Temmuz ayındaki saldırılar, süreci hızlandırdı...
30 Temmuz’da Rusya Güney Ulaştırma Savcılığı, Krasnodar bölgesindeki Taman Limanı’nın insansız hava aracı saldırısında hasar gördüğünü açıkladı. Yıllık yaklaşık 5 milyon ton tahıl elleçleme kapasitesine sahip olan Taman, Rusya’nın en önemli tahıl ihracat merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Daha önce 22 Temmuz’da Don Su Taşımacılığı Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Aleksandr Ogaryov, 10 Temmuz’dan itibaren Kerç Boğazı ve Azak-Don Deniz Kanalı’ndan geçiş için yeni gemi başvurularının durdurulduğunu duyurmuştu.
Rusya Tarım Bakanlığı ise yaşanan gelişmelerin iç piyasadaki gıda arzını veya ülkenin ihracat kapasitesini etkilemeyeceğini savunurken, Ulaştırma Bakanlığı yük akışının diğer ulaşım türlerine kaydırılabileceğini açıklamıştı.
Alternatif rotalar Baltık, Hazar ve İran üzerinden aranıyor...
Bitkisel yağ ihracatçıları, Baltık ve Hazar Denizi limanlarını alternatif olarak değerlendirmeye başladı. Ayrıca İran üzerinden kara yoluyla Umman Körfezi limanlarına ulaşılarak ürünlerin buradan Hindistan’a gönderilmesini öngören yeni çok modlu lojistik koridorları üzerinde de çalışmalar yürütülüyor.
Bununla birlikte uzmanlar, Azak-Karadeniz havzasının tamamen alternatif güzergâhlarla ikame edilmesinin kısa vadede mümkün olmadığını vurguluyor. Güney Rusya’nın ihracata odaklı üretim yapısı, Baltık limanlarının sınırlı kapasitesi, demiryolu taşımacılığının daha yüksek maliyetli olması ve iç su yollarının modernizasyona ihtiyaç duyması, alternatiflerin önündeki temel engeller arasında gösteriliyor.
Küresel piyasalarda fiyat baskısı oluşabilir...
Rusya Tahıl İhracatçıları ve Üreticileri Birliği’ne göre Karadeniz ihracat rotalarının tamamen kapanması halinde Rus buğdayında 30-35 milyon tonluk sevkiyat açığı oluşabilir. Bu miktar, dünya buğday ticaretinin yaklaşık yüzde 15’ine karşılık geliyor.
Birlik, söz konusu açığın diğer üretici ülkeler tarafından kısa sürede telafi edilemeyeceğini ve bunun küresel gıda enflasyonunu yeniden hızlandırabileceğini belirtiyor. En yüksek riskin ise Rus tahılına bağımlı Orta Doğu ve Afrika ülkelerinde yaşanabileceği ifade ediliyor.
Öte yandan uzmanlar, mevcut küresel tahıl stoklarının ve Kuzey Yarımküre’deki olumlu hasat beklentilerinin kısa vadede olası arz sıkıntılarını dengeleyebileceğini değerlendiriyor. Ancak deniz taşımacılığına yönelik kısıtlamaların uzun süre devam etmesi ve ihracat lojistiğinin normalleşememesi halinde, gelecek sezonda küresel gıda piyasalarında daha belirgin etkilerin ortaya çıkabileceği uyarısı yapılıyor.