USD 0,0000
EUR 0,0000
USD/EUR 0,00
ALTIN 000,00
BİST 0.000

Şeh Menteş, Amorios ve Hamidoğulları Beyliği

03-11-2021

ŞEH MENTEŞ, AMORİOS VE HAMİDOĞULLARI BEYLİĞİ

Hamidoğulları, Zeki Velidî Togan’ın da dediği gibi, Uc Gâzîsi Mehmet Bey, kardeşi İlyas, yakınları Sevinç ve Salur Beyler ile damadı Ali Beye tâbi, namı diğer Denizli Beyliği olan bir Uc Beyliğidir. Bu beyliğin ilk hudutları Eğirdir (Lâdik), Honas (Konya-Hüyük-Göçeri) ve Derebucak-Dalayman’dır.

1262 yılında Derebucak-Dalayman civarında yapılan savaşta Türkmenler mağlup olmuş, birçok Türkmen Beyi ya öldürülmüş, ya hapsedilmiştir. 

Mehmet Bey, dağlarara kaçmış ve aman verilmesi üzerine Şarkîkaraağaç’ta teslim olmuş ve oracıkta öldürülmüştür. 

İhanetine karşılık Ali Bey, Denizli (Eğirdir) Beyliğinin başı olur. Aksarayî, “İstanbul hududuna kadar Uc, âsi Türkmenlerden temizlendi” der. 

İstanbul hududu, Eğirdir ve Hoyran gölleri ile iki göl arasındaki Menderes ırmağıdır. 

Mehmet Beyin Türklükten gelen adı Şeh (Şah) Menteş’tir.

Menteş, Biñtaş adının (b)- (m) değişimi ile hâsıl olmuştur.

Şarkîkaraağaç Şeh Menteş Kabristanı’na adını veren Şeh Menteş, burada Şeh Menteş Türbesi’nde yatmaktadır.

Başlangıçtaki Menteşe Beyliği, Şarkîkaraağaç ile Uluborlu arasındaki Beyliktir ve bu beyliğin beyleri Hamid, Mesut, Aydın ve Saruhan beyler ile bunlara tâbi Ertuğrul Gâzî’dir. 

Ali Bey, Eğirdir (Lâdik) Beyliği beyidir. Hamid Beyin çocukları ise Uluborlu ile Kastamonu arasında hüküm sürmektedirler.

Prof. Dr. Kâzım Yaşar Kopraman’ın (2015: 87, Hamideli Tarih 02, Sistem Ofset, Ankara) makalesi, bu bilgiler ve alttaki açıklamlar ışığında okunmalıdır.

.

A.1: Karahisar denilen yer bugün için Serik ilçesi hududundaki, Asar T. Kocahisar denilen yerdir. (bk. Harita)

A.2: Hamideli’nin başşehri eski adı Amorion olan Uluborlu’dur ve bu sıralarda Antalya, Hamid İline dâhildir.

A.3: Bu kayda göre Hızır, onun babası Dündar, onun babası İlyas, onun babası Hamid, hepsi de Menteşe evlâdıdır. Bu Menteşe (Menteş şeh), aman verilmesine rağmen 1262 yılında Sultan 4. Kılıçaslan tarafından haksız olarak katledilen ve Şarkikaraağaç’ta yatan Şeh Menteş, namı diğer Uc Gâzîsi Mehmed Beydir (Togan, 1970: 311 Giriş). Ayrıca Menteşe evladı ve Zeki Velidî Togan’ın Hamidoğullarından Mahmud (Mehmet) Bey bilgileri, Hamid, Menteşe, Aydın ve Saruhan oğullarının, Şeh Menteş ve kardeşi İlyas Beye dayandıklarını gösterir çok mühim delildir veya delillerden birisidir.

A.4 ve A.5: Geçitler veya Derbentler hâkimi Hamidoğulları olup, donanması Antalya limanında durmaktadır. O tarihte Derbentler hâkiminin donanmasının Eski Antalya veya Side limanında da durabileceği gözden ırak tutulmamalıdır.

A.6: Deguines, “Geyhatu Mesut’u yendi” derken yanılr. Argun Han Gıyâseddin Keyhusrev’i 1284’de öldürttü ve Konya tahtını Mes’ûd’a verdi. Borgulu (Uluborlu) kalesine hâkim olan Eşrefoğlu’nun damadı Geyûmers, kardeşi Kılıçaslan’la birlikti. Umur’un oğulları Ali ve Nâsreddin, Kastamonu havâlisinde oturan Türklerin sevgisini kazandı. Sakarya nehrinden Paflagonya’ya kadar (olan yeri) Amorios’un oğulları paylaştı. 1291 yılında Uc’ta ayaklanan Kılıçarslan, Konya üzerine yürümek isterken Geyhatu’nun Uc’a (Eğirdir) yürüdüğünü haber alınca, Hamid Bey ve çok sayıda Türkmen ile Kastamonu taraflarına gitti. Geyhatu ise, 1291 yılında Karaman, Eşrefoğlu, Menteşe Beyleri ve Denizli Beylerini Selçukluların hâkimiyetini kabul etmeye mecbur etti. Kastamonu taraflarına giden Kılıçaslan, 1293 yılında oradaki Türkmenlerle birleşerek, Selçuklu-Moğol idaresine karşı ayaklandı. Kastamonu civarında yapılan savaşta, İzzeddin Keykavus’un oğlu Kılıçaslan Türkmenleri, Muzaffereddin Yavlak Aslan ve Moğollar, Sultan Mesut’u destekliyorlardı. Sultan Mesut’un, önce mağlup, sonra galip geldiği bu savaşta Kılıçaslan ve Yavlak Aslan şehit düştüler (Wittek, 1999: 17; Togan, 1946: 327, Turan, 1998: 608, 613. İbn Bîbî, 2014: 673; Aksarayî, 2000: 137-140; Deguignes, 1976: 1156; Yinanç, 2013: 337-338).

Deguignes’in Ömer Han dediği zatın, Pahimeris’te Amorios denilen Hamid Bey olduğu anlaşılıyor. Amorios, Amorionlu veya Amorion’un sahibi manasınadır (Zerrin Günal Öden, 1998: 291 “T.S.S. II. G. Mesud Hakkında Bazı Görüşler”, Belle-ten, C. 61, S. 230-232).

Amorion, Uluborlu olduğu için de Amorios Hamid Bey’dir. Borgulu Uluborlu, Ali denilen zat, Hamid’in oğlu İlyas, Sakarya denilen nehir ise daha başka birçok farklı adla kaydedilen iki göl arasındaki ırmaktır.

1291 yılındaki Karaman ve Eşrefoğlu malûm, Menteşe, Uluborlu ile Şarkîkaraaaç arasındaki Hamid Bey ile kardeşleri Aydın ve Mesut Beyler, Denizli Beyleri de Eğirdir’de bulunan ve Mehmet (Menteş) Beyin damadı Ali Beyin çocuklarıdır.

Karadeniz Ereğli’ye ve İstanbul’a giden, oradan da Senirkent-Nimfe’ye (İlegüp) gitmek isterken, karar değiştirip Şuhut-Arızlı’dan Yalvaç-Kundanlı ve Aşağı Tırtar (Edremit) tarafına giden zat, Sultan Alâeddin’in atası şehzade Feramurz olmalıdır.

Yalnız İlyas’ın kurtulduğu, 1305 veya 1306 yılında altı oğluyla birlikte Konya’da katledilen Amorios, Hamid Bey’dir.

A.7: 1306 yılında Sultanhanı’ndan kurtulan İlyas Beyin, 1308’de Sultan Mesut’u öldürmesiyle Selçuklu son bulmuştur.

A.8: Ömer Han Hamid Bey olup, onun 1305/1306’da altı oğluyla birlikte öldürülmesiyle bu taksim gerçekleşmemiştir.

A.9: Anadolu Hükümeti adı, Eğirdir Gölü civarının Asya veya Anadolu Eyaleti olduğuna işarettir. Deniz Eğirdir Gölü’dür. Afsaka adı, Eğirdir’in şehrinin Eflâk olan adının yanlış veya bozuk yazılmış hâlinin, yine yanlış okunmuş hâli olmalıdır.

A.10: Turgutoğlu ile Karahisar aynı beylik değildir. Turgutoğlu hükümeti Akşehir-Yunak arasında olup, bu ad günümüze kadar gelmiştir. Karahisar ise (A.1)’de açıkladığımız Serik Kocahisar civarındaki beyliktir.

.

Ramazan Topraklı, dikGAZETE.com

SİZİN DÜŞÜNCELERİNİZ?
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 2 hafta önce
7.Amorion’un Uluborlu olduğuna dair bir delil de, 978 yılında yapılan Pankaleia savaşıdır.
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 2 hafta önce
6.En mühim delil ise İbn Hordazbih ve el-İdrîsî’nin verdiği; Nehrü’l-Ahsa’dan (Fele Pınarı) Rabaz-ı Konya 18 mil, el-Alemeyn 15 mil, İbr-i Mismane 20 mil, Vadiü’l-Cevz 12 mil, Ammûriyye (Uluborlu) 12 mil. Ve Ammûriyye’den Medinetü’l-Endosbebe (Abidos) 24 mil, Hısnu’l-Meclis 20 mil, Rabaz-ı Konya 15 mil, Nehrü’l-Ahsa 18 mil şeklindeki yol ve mesafelerdir.
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 2 hafta önce
5.İmparator Aleksios Komnenos’un 1116’daki Santabaris (Afyon) ve Kedrea (Şuhut-Arızlı) seferi, hem Amorion’un Ulu-borlu olduğunu, hem de Zompe/Zompos köprüsünün Kemer Boğazı’ndaki Yenice Köyü Köprüsü olduğunu gösterir.
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 2 hafta önce
4.Karasubaşıoğlu Cüneyd’in 1425’de üç kadırgayla İpsili’den yelken açması, Pamfilya’da Amorion’a çıkması, oradan Konya’ya gelmesi ve oradan da Firikya Salutaris üzerinden Lazikiyye (Denizli) inmesi, Amorion’un Uluborlu olduğunu gösterir (Dukas, 1956: 116-117).
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 2 hafta önce
3.Uluborlu’nun Mordium adı, bizim Rukuya için Urkuya, Recep için İrecep dediğimiz misâli, Amordium ve sonunda da Amorium veya Amorion şeklinde evrimleşmiş olmalıdır.
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 2 hafta önce
2.Amorion’un Uluborlu olduğunu bana ilk kez, “Ramazan Abi, tarihî yolun Kemer Boğazı’ından geçtiğini söylemenizle, Amorion’un Uluborlu olduğu kesinlik kazandı” diyen Ömür Çelikdönmez oldu. Ayrıca Isparta Ün, s. 268-271’de “Senirkentli Canıgürzâde Veli oğlu Rüştü, Uluborlu’nun ilk fethinin H.222 yılı olduğunu yazar ki, bu olay, Halife Mu’tasım’ın Ammûriy-ye’yi (Amorion) H.223’de (M.838) fethettiği olaydır.
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 2 hafta önce
Ufuk Hocam, Amorion’un Uluborlu olduğuna dair birçok delil sayabiliriz: 1.Amorion, Emirdağ-Hisarlıkaya’ya yerleştiri-lir. Ama Zerrin Günal hocanın 1998’de Belleten’de yayınladığı makale s. 291’de “Amorionlu Ali” ifadesi vardır. Bunun anla-mı: Ali (doğrusu Ales: İlyas), 1300’lerde yaşamıştır ve bu tarihte Hisarlıkaya bir ören yeridir. O halde Amorion burası olamaz. 1300’lerde Amorion, canlı olmalıdır. EI İslâm Ansiklopedisi: M. Canard’ın, “12’nci ve 14’üncü yy’da Coğrafyacı el-İdrîsî ve Hamdullah Müstevfi-i Kazvinî’ye göre burası hâlâ mühim bir yer idi” ifadesi bizi destekler. Öyleyse bu canlı yer neresidir?
Prof.Dr.Kamil Ufuk BİLGİN
Prof.Dr.Kamil Ufuk BİLGİN 2 hafta önce
Hamideli diyarı Şarkikaraağaçlı olarak, tarihicoğrafya keşif içerikli yazınızda: "Hamideli’nin başşehri eski adı Amorion olan Uluborlu’dur" denmiş. Bu iddianıza ilişkin ileri süreceğiniz başka delilleriniz neler acaba. Teşekkürler.
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 2 hafta önce
İlhanlı Veziri Reşideddin’in Vilâyet-i Bilâd-i Tonğuzlu’da vâli olan oğlu Hoca Mecdeddin’e yazdığı mektubunda, Gazan Han’ın (1295-1304) kışlamak için Sevahil-i Derya-i Rûm’u Donguzlu’ya gelmeye azmettiğini söyleyen ifadesi, hiçbir şüpheye mahal bırakmayacak şekilde Tonğuzlu’nun Eğirdir olduğunu açıklamaktadır (Togan, 1953: 9-10).
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 2 hafta önce
İlhanlı Veziri Reşideddin’in Vilâyet-i Bilâd-i Tonğuzlu’da vâli olan oğlu Hoca Mecdeddin’e yazdığı mektubunda, Gazan Han’ın (1295-1304) kışlamak için Sevahil-i Derya-i Rûm’u Donguzlu’ya gelmeye azmettiğini söyleyen ifadesi, hiçbir şüpheye mahal bırakmayacak şekilde Tonğuzlu’nun Eğirdir olduğunu açıklamaktadır (Togan, 1953: 9-10).
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 3 hafta önce
Kâzım Yaşar Kopraman Beyin makalesi, zaten “Kaynaklardaki Bilgilerdir”. Hâl böyleyken Hüseyin Aydın Dikmen Bey, daha ne gibi kaynak ister? Galiba onun dediğini tam anlayamadım. Açıklarsa sevinirim.
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 3 hafta önce
Kopraman’a ait makalede şöyle bir paragraf daha var: “Tonğuzlu: Subhu’l-Aşa’da ve et-Tarif’deki isimlendirme. Fakat Mesalik’de Ta’zlu olarak zikredilir. Birgi (Borgu?) yakınlarında ve Güney-Batı Anadolu’dadır”. Tonğuzlu kelimesi Türk dilinde Toñuzlu olup, alfabemizde (kâfi nûn) olmadığı için (nğ) yazılmıştır. 1.Kelimenin aslı Deñizli’dir, ama Deñizli, bugünkü Denizli olmayıp, Eğirdir’dir. Deñizli, denizi olan demektir; bugünkü Denizli’de deniz yoktur, ama Eğirdir Gölü, kaynaklarda ve halk arasında hep “deniz” zikredilmektedir. 2.Bu fikri, Kopraman’ın makalesi destekler: “Birgi (Borgu) yakınlarında ve Güney-Batı Anadolu’daki” Denizli, Denizli ili değil, Eğirdir’dir. Birgi (Borgu) yazılan yer, kaynaklarda Burglu yazılan Uluborlu olup, Uluborlu yakınındaki Denizli Eğirdir’dir. Uluborlu ile bugünkü Denizli arası kuş uçumu 120 km, Eğirdir arası ise 40 km’dir. Bu yer, bugünkü Denizli olamaz, çünkü bugünkü Denizli, kendinden küçük ve aralarında kuş uçumu 103 km olan Birgi ile tarif edilemez.
Ramazan Topraklı
Ramazan Topraklı 3 hafta önce
Çok değerli hocam, “Hamideli tam bir muamma” değil. Bugüne kadar tarihçi, Amourios için Umur, Omur veya Ömer, onun oğlu Ales Amourios için ise Ali dedi ve ayrı bir beylik icat etti. Biz bir mühendis olarak, tarihçinin iki dudağı arasına bakmadığımız ve kendimizi hür hissettiğimiz için Amorios’un Hamid Bey, Ales Amorios’un Hamid Beyin oğlu İlyas olduğunu ve Amourios’un Amorionlu demek olduğunu iddia ettik. Buna ek olarak, Hamid, Menteşe, Aydın ve Saruhan oğulları beyliklerini kuran kişilerin akraba olduğunu ve bunların atalarının Şarkikaraağaç’ta yatan Şeh Menteş, namı diğer Uc Gazisi Mehmed Bey olduğunu iddia ettik. Bu iddiamıza TTK geçmiş başkanı Refik Turan şahittir. Böyle olunca Hamidoğulları hakkındaki bilgi dörde beşe katlandı. Olay özetle bundan ibarettir
Prof.Dr.Kamil Ufuk BİLGİN
Prof.Dr.Kamil Ufuk BİLGİN 3 hafta önce
Hamideli tam bir muamma...
HÜSEYİN Aydın DİKMEN
HÜSEYİN Aydın DİKMEN 3 hafta önce
Ekrandaki bilgiler daha önce bilinen bigileri revizyon edebilmek için , ana kaynaklarını belirtmemizede fayda görmekteyim. Bu konuda normalde yeterli bilgi ve belge bulmak normal kişi için çok zor. Kaynaklarından bahsedilmesine ihtiyaç var.