MOSKOVA - ÖZEL
Kommersant gazetesine göre Türkiye, Karadeniz’de deniz taşımacılığına yönelik risklerin artması nedeniyle Rusya’dan enerji kömürü tedarikini azaltarak Kolombiya, Güney Afrika ve ABD’ye yönelmeye hazırlanıyor. Uzmanlara göre Rus kömürünün Türk pazarındaki hakimiyetini kaybetmesi, Rus ihracatçıların pazara yeniden dönmek için önemli ek maliyetlerle karşılaşmasına yol açabilir.
BigMint’in analizine göre, Karadeniz’deki deniz taşımacılığı riskleri nedeniyle Rusya’dan kömür tedarikinin belirsiz hale gelmesi, Türk ithalatçıların Kolombiya, Güney Afrika ve ABD’den alım taleplerini artırmasına neden oldu.
Rus enerji kömürü, son yıllarda uygun navlun maliyetleri ve istikrarlı kalitesi sayesinde Türkiye’nin ithalatında önemli bir paya sahipti. BigMint verilerine göre Rusya, haziran ayında Türkiye’ye 2,35 milyon ton enerji kömürü gönderdi. Bu rakam, 2026’nın aylık bazdaki en yüksek seviyesi oldu.
Türkiye’nin toplam kömür ithalatı da haziranda mayıs ayına göre yaklaşık yüzde 50 artarak 2,6 milyon tona yükseldi. Böylece Rusya, Türkiye’nin enerji kömürü ithalatının yaklaşık yüzde 90’ını karşıladı.
Ancak temmuz ayında Rusya’nın Karadeniz limanlarına yönelik sevkiyatlarında düşüş yaşandı. Rusya Demiryolları verilerine göre güney limanları yönündeki kömür taşımacılığı haziranda 2,4 milyon ton seviyesindeyken temmuzda yüzde 33 azalarak 1,6 milyon tona geriledi. Buna rağmen söz konusu rakam geçen yılın aynı döneminin yüzde 31,2 üzerinde kaldı.
NEFT Research de Rusya’nın Karadeniz üzerinden gerçekleştirdiği sevkiyatların istikrarsızlaşmasının Türkiye’de yüksek kalorili alternatif kömüre olan talebi hızla artırdığını belirtti.
Analistlere göre Türk enerji şirketleri, ağustos sonu ve eylül aylarında teslim edilmesi planlanan Rus kömürü sevkiyatlarında gecikme yaşanmasından endişe ediyor. Bu durum piyasadaki belirsizliği artırırken, şirketlerin alternatif tedarikçilere yönelmesine neden oluyor.
Fiyat Endeksleri Merkezi Direktörü Yevgeniy Graçov, piyasa katılımcılarının daha önce imzalanmış bazı sözleşmelerin yerine getirilmesi konusunda mücbir sebep ilan edilmesini olası gördüğünü belirtti. Graçov’a göre bu durumda Türk ithalatçıların Kolombiya, Güney Afrika ve ABD’den kömür arayışını artırması bekleniyor.
NEFT Research danışmanlık ortağı Aleksandr Kotov ise Kolombiya’nın 2022 yılına kadar Türkiye’nin başlıca kömür tedarikçilerinden biri olduğunu hatırlattı.
Sxcoal’ın değerlendirmesine göre Karadeniz’deki kömür terminalleri normal şekilde çalışmayı sürdürse de gemi trafiğinde ciddi zorluklar yaşanıyor. Artan sigorta maliyetleri nedeniyle bazı armatörlerin yeni sipariş kabul etmeyi bıraktığı belirtiliyor.
Buna ek olarak, Türkiye’nin Novorossiysk’e giden bazı gemilere yönelik uyguladığı kısıtlamaların, gümrük işlemleri ve yükleme sürelerini uzattığı ifade ediliyor. Rusya’dan yapılacak sevkiyatların Baltık limanlarına yönlendirilerek buradan Akdeniz’e taşınması ise lojistik maliyetlerini artırıyor.
Bu gelişmeler enerji kömürü fiyatlarına da yansıdı. NEFT Research verilerine göre temmuz ayının son haftasında Türkiye’de ton başına 6 bin kcal enerji kömürünün sigorta ve navlun dahil fiyatı yüzde 4,8 artarak 113 dolara yükseldi. Türkiye’deki fiyatların son haftalarda yaklaşık 10 dolar artarak navlun dahil 110-112 dolar/ton seviyesine çıktığı belirtildi.
Graçov, bu seviyelerdeki satışların özellikle halihazırda denizde bulunan ve yük taşıyan gemilerin güzergahlarının Türkiye’ye çevrilmesiyle mümkün olabileceğini söyledi.
Uzmanlara göre Rus ihracatçıların son yıllarda Türkiye pazarındaki paylarını büyük ölçüde ek indirimler ve daha uygun fiyatlar sayesinde artırması, mevcut durumda önemli bir risk oluşturuyor. Türk alıcıların Rus kömürünü alternatif kaynaklarla ikame etmesi halinde, Rus şirketlerinin pazara yeniden girebilmek için ilave indirim ve lojistik maliyetlerini üstlenmesi gerekebilir.
Aleksandr Kotov, gelişmenin Rus kömür sektörü açısından “acı verici bir darbe” olacağını ve sektördeki krizi daha da derinleştirebileceğini belirtti. Ancak analiste göre fiyat avantajı nedeniyle Türkiye’nin kısa vadede Rus kömüründen tamamen vazgeçmesi de pek olası görünmüyor.
