Türkiye'de, kadın sağlığına yönelik farkındalığın artmasıyla, son 10 yılda meme muayenesi, mamografi ve smear testi yaptıran kadınların oranları yükselirken, hiç test yaptırmayanların oranının halen yüksek seviyelerde olması, düzenli tarama alışkanlığının istenilen düzeye ulaşmadığını ortaya koydu.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ile Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) raporlarından derlediğimiz bilgiye göre, erken teşhis kadın kanser hastalıklarında hayati önem taşıyor.
Türkiye'de, kadınların koruyucu sağlık hizmetlerine ilgisi yıllar içinde artarken, bu artış kendi kendine meme muayenesi yapma, mamografi çektirme ve smear testi yaptırma oranlarına da yansıdı.
Bu doğrultuda, 2016 yılında 15 yaş ve üzeri kadınların yüzde 60,6'sı kendi kendine hiç meme muayenesi yapmamışken, bu oran 2025'te yüzde 44,8'e geriledi. Aynı dönemler itibarıyla kendi kendine ayda bir meme muayenesi yapan kadınların oranı yüzde 19,7'den yüzde 23,9'a, 3 ayda bir muayene yapanların oranı yüzde 7,9'dan yüzde 11,7'ye ve 3 aydan daha uzun sürede bir muayene yapanların oranı yüzde 11,9'dan yüzde 19,6'ya yükseldi.
Mamografi çektirme oranı arttı...
Kadınların, mamografi çektirme durumunda da değişim gözlendi. Türkiye'de, 40 yaş ve üzeri kadınlarda 2016'da hiç mamografi çektirmeyenlerin oranı yüzde 56,2 iken, 2025'te yüzde 42,4'e indi.
Son 12 aylık dönemde, mamografi çektiren kadınların oranı 2016 yılında yüzde 14,2 iken, 2025'te yüzde 16,7 oldu. Söz konusu dönemde, 1 yıldan çok 2 yıldan az mamografi çektirenlerin oranı yüzde 10,3'ten yüzde 12,3'e, 2 yıldan çok 3 yıldan az mamografi çektirenlerin oranı yüzde 5,4'ten yüzde 9,6'ya, 3 yıldan çok 5 yıldan az mamografi çektirenlerin oranı yüzde 6'dan yüzde 6,6'ya ve 5 yıldan uzun sürede mamografi çektirenlerin oranı yüzde 8'den yüzde 12,4'e çıktı.
Smear testi yaptıranlar çoğaldı...
Rahim ağzı kanserini erken evrede teşhis etmek için uygulanan smear testi yaptırma durumu incelendiğinde, 15 yaş ve üzeri kadınlarda hiç test yaptırmayanların oranı 2016'da yüzde 69,3 iken, geçen yıl yüzde 59 olarak belirlendi.
Aynı dönemler itibarıyla son 1 yılda test yaptıranların oranı yüzde 10,9'dan yüzde 11,8'e, 1 yıldan çok 2 yıldan az sürede test yaptıranların oranı yüzde 7,9'dan yüzde 8,7'ye, 2 yıldan çok 3 yıldan az zamanda test yaptıranların oranı yüzde 3,6'dan yüzde 5,9'a, 3 yıldan çok 5 yıldan az sürede test yaptıranların oranı yüzde 3,2'den yüzde 4,7'ye ve 5 yıldan fazla sürede test yaptıranların oranı yüzde 5,1'den yüzde 9,8'e yükseldi.
Meme kanseri taraması OECD ortalamasının altında...
OECD'nin, "Health at a Glance 2025" raporuna göre, erken tanı kanser ölümlerini azaltmada kritik rol oynuyor. OECD ülkelerinde, meme kanseri kadınlarda kansere bağlı ölümlerin yüzde 15'i ile ikinci sırada yer alsa da son yıllarda ölüm oranlarında düşüş gözleniyor. Bu da erken teşhis ve tedavi neticesinde, hayatta kalma oranının yükseldiğini gösteriyor.
Türkiye'de ise meme kanseri taraması yaptıran kadınların oranı yüzde 37 ile OECD ortalaması olan yüzde 55'in altında bulunuyor.
DSÖ verilerine göre de dünyada meme kanseri 2022'de yaklaşık 2,3 milyon kadında tespit edilirken, bu doğrultuda 670 bin ölüme neden olduğu tahmin ediliyor.
Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansının (IARC), 2025'te yayımladığı analizde, mevcut eğilimin sürmesi halinde, meme kanserinde yıllık yeni vaka sayısının 2050'de 3,2 milyona, ölümlerin ise 1,1 milyona çıkabileceği öngörülüyor.
DSÖ verilerine göre kadınlarda en sık görülen dördüncü kanser türü olan rahim ağzı kanserinde ise 2022'de tahmini 660 bin yeni vaka görülürken, hastalık sonucunda 350 bin ölüm gerçekleştiği biliniyor.
Türkiye'de kadın hastalıklarında kanser oranları...
TÜİK verilerine göre, Türkiye'de ölüm nedenlerine bakıldığında, "memenin kötü huylu tümörü" olarak ifade edilen meme kanseri nedeniyle 2018'de 4 bin 191 kadın hayatını kaybederken, bu rakam 2024'te 4 bin 693 olarak gerçekleşti.
"Kadın genital organları malign neoplazmları" şeklinde belirtilen rahim, rahim ağzı, tüp ve yumurtalık kanserleri nedeniyle vefat edenlerin sayısı ise 2018'de 3 bin 288 iken, 2024'te 3 bin 456'ya yükseldi.
Bu doğrultuda, söz konusu yıllarda kadın hastalıkları kanseri nedeniyle 2018'de toplam 7 bin 479, 2024'te ise 8 bin 149 kadın hayatını kaybetti.
Türkiye'de, hayatında en az bir kez mamografi çektiren kadınların yüzde 57,6 ve smear testi yaptıranların ise yüzde 40 seviyelerinde kalması, bu konuda hala düzenli tarama alışkanlığının istenen seviyeye ulaşmadığını gösterdi.
"Farkındalıktaki artış, düzenli tarama alışkanlığına dönüşmeli"
Lokman Hekim Üniversitesi Ankara Hastanesi Kadın Doğum ve Jinekolojik Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Vakkas Korkmaz, son yıllarda kadın sağlığı konusunda farkındalığın arttığını söyledi.
Özellikle kendi kendine meme muayenesi yapan, mamografi çektiren ve smear testi yaptıran kadın oranlarında belirgin yükseliş olduğuna işaret eden Korkmaz, şu değerlendirmede bulundu:
"Bu durum, kadınların koruyucu sağlık hizmetlerine olan ilgisinin arttığını ve tarama programlarının toplumda daha fazla karşılık bulmaya başladığını düşündürüyor. Sağlık Bakanlığı'mızın yürüttüğü tarama programları, KETEM'lerin (Kanser Erken Teşhis Tarama ve Eğitim Merkezi) yaygınlaşması, aile hekimliği uygulamaları, sosyal medya ve dijital platformlarda sağlık içeriklerinin daha görünür hale gelmesi ve kadınların sağlık okuryazarlığındaki artış önemli etkenler arasında sayılabilir. Ancak tarama oranlarımız, hala istenilen seviyede değil. Örneğin, smear testi ve mamografi yaptırmamış kadın oranları hala oldukça yüksek. Özellikle kadın kanserlerinde erken tanı hayat kurtarır. Farkındalıktaki artışın, düzenli tarama alışkanlığına dönüşmesi en önemli hedefimiz olmalı."
Sağlık Bakanlığı, tamamen ücretsiz olarak gerçekleştirilen taramalarla, özellikle kadınlarda görülen kanser türlerini, henüz bir şikayete neden olmadan ve belirti vermeden ortaya çıkarmayı amaçlıyor. Böylece, çok sayıda kadın, erken teşhis edilerek sağlığına kavuşuyor.
Taramalar, KETEM, Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM), Sağlıklı Hayat Merkezleri (SHM), Aile Sağlığı Merkezleri (ASM) ve Mobil Kanser Tarama araçları da dahil olmak üzere, birinci basamak sağlık kuruluşlarında ücretsiz olarak yapılıyor. Kırsalda yaşayan vatandaşlar ve dezavantajlı gruplara ise mobil tarama araçları ile söz konusu sağlık hizmeti veriliyor.