Port Sudan
Sudan'da 4. yılına giren çatışmalar, dünyanın en büyük insani krizlerinden birine yol açtı.
Çatışmalar nedeniyle 11 milyonu aşkın kişi ülke içinde yerinden edilirken yaklaşık 4 milyon kişi de komşu ülkelere sığınmak zorunda kaldı.
Sudan ordusu ile HDK arasında, 3 yıldır aralıksız süren çalışmalar, ciddi zorlukları beraberinde getirdi.
Çatışmalar, başta sağlık olmak üzere ekonomi ve altyapı gibi alanlara da büyük zarar verdi. Eğitim de çatışmalardan etkilenen başlıca alanlardan olurken yaklaşık 7 milyon çocuk okul dışında kaldı.
Hartum'da başlayan çatışmalarda ordu, stratejik noktalar ve egemenlik kurumlarını geri almaya çalışırken HDK, yerleşim bölgeleri ve kritik güç merkezlerindeki varlığını korudu.
Bu sahadaki iç içe geçme, çatışmaları uzun süren bir şehir savaşına dönüştürdü.
Dengeler değişti, çatışma alanları farklılaştı...
Sudan ordusu 21 Mayıs 2025'te Hartum'un tamamında kontrolü yeniden sağladı. HDK ise Kurdufan ve Darfur bölgelerine çekildi ve çatışmalar halen bu bölgelerde sürüyor.
Ordunun kontrolü sağlamasından sonra hükümet, Hartum'u yeniden yaşanabilir hale getirme ve çatışmanın neden olduğu yıkımı onarma çalışmalarına başladı.
Yetkililer enkaz kaldırma, yolları açma, elektrik altyapısını onarma ve yerleşim bölgelerine su sağlama çalışmalarına öncelik verdi.
Sivil hayatın yeniden teşvik edilmesi amacıyla hükümet, ocak ayında geçici idari başkent olan Port Sudan'dan tüm kurumlarıyla Hartum'a geri döndüğünü açıkladı.
Faşir ve insan hakları ihlalleri...
Ordu ülkenin merkezinde kontrolünü pekiştirirken Mayıs-Ekim 2025 döneminde Sudan'ın batısındaki Darfur bölgesinde, özellikle Kuzey Darfur eyaletinin merkezi Faşir'de çatışmalar şiddetlendi.
Faşir, HDK'nin şehri kuşatması ve insani yardımların girişini engellemesi nedeniyle ciddi ihlal iddialarının odağı haline geldi.
HDK 26 Ekim 2025'te, uluslararası kuruluşlara ve Sudan hükümetine göre insanlığa karşı suç işlediği iddiaları eşliğinde Faşir'in kontrolünü ele geçirdi.
HDK lideri Muhammed Hamdan Dagalu da ihlallerin yaşandığını kabul ederek soruşturma komitesi kurulduğunu açıkladı.
Faşir'i ele geçirmesiyle HDK, Kuzey Darfur'un bazı bölgeleri hariç, Darfur'un beş eyaletinin büyük bölümünde kontrol sağladı.
Kuzey Darfur'daki Tina, Karnoy ve Tavila bölgelerinde ise taraflar arasında karşılıklı saldırılar sürerken HDK bu alanlarda tam kontrol sağlayamadı.
Bu gelişmeler, geniş çaplı göç dalgalarını da beraberinde getirdi. Siviller, komşu Çad ve Güney Sudan'a sığınmak zorunda kaldı.
Kurdufan bölgesindeki çatışmalar...
Darfur'daki çatışmalarla eş zamanlı olarak, savaş ülkenin güneyindeki Kuzey, Güney ve Batı Kurdufan eyaletlerine de yayıldı.
Özellikle Güney Kurdufan'ın merkezi Kadugli ve ikinci en büyük şehri Delenc'te, HDK ve müttefiki Sudan Halk Kurtuluş Hareketi-Kuzey'in (SPLM-N) kuşatması nedeniyle ciddi gıda ve ilaç sıkıntısı yaşandı.
Ancak Sudan ordusu 26 Ocak ila 7 Şubat'ta bu iki stratejik şehirde kuşatmayı kırmayı başardı.
Kurdufan'daki çatışmalar halen sürerken taraflardan hiçbiri üç eyaletin tamamında kontrol sağlayabilmiş değil.
Ordu, Kuzey ve Güney Kurdufan'ın büyük bölümünü elinde tutarken HDK, Batı Kurdufan'ı ve eyalette ülkenin en büyük petrol sahası olan Hiclic'i kontrol ediyor.
Bu bölgede Güney Sudan güçleri de petrol akışının güvenliği için konuşlandırıldı.
Son dönemde çatışmalar, Etiyopya ve Güney Sudan sınırındaki Mavi Nil eyaletine de sıçradı.
HDK ve müttefikleri, bölgede kontrol sağlamak amacıyla çeşitli yerleşimlere saldırılar düzenledi.
İHA saldırıları...
Çatışmaların üçüncü yılının ikinci yarısında öne çıkan en önemli gelişmelerden biri, insansız hava araçlarının (İHA) yaygın kullanımı oldu.
Çatışmalar, cephe hatlarının ötesine taşarak daha yıpratıcı bir hal aldı. Taraflar ikmal hatlarını, silah depolarını ve kritik bölgeleri hedef almaya başladı.
Birleşmiş Milletlerden, 24 Mart'ta yapılan açıklamada, Sudan'da İHA kullanımındaki tehlikeli artışa dikkat çekildi. Açıklamada, 1 Ocak ila 15 Mart'ta hava saldırılarında 500'den fazla sivilin hayatını kaybettiği ifade edildi.
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Sudan Temsilcisi Marie-Helene Verney, 10 Nisan'da yaptığı açıklamada, savaşın dördüncü yılına girilmesine rağmen çatışmaların sürdüğünü ve krizin sona ermesine dair herhangi bir işaret bulunmadığını belirtti.
Vernet, Sudan'ın, dünyanın en büyük yerinden edilme krizine ve en ağır insani acil durumlardan birine sahne olduğunu vurguladı.
Ülkedeki siyasi istikrarsızlık, bölgesel ve uluslararası tüm müzakere girişimlerine rağmen hala sürüyor.
Çatışmalar dördüncü yılına girerken ne askeri ne de siyasi bir çözümün yakın olduğuna dair işaretler bulunuyor.
Kaynak: AA