MOSKOVA - ÖZEL
Rus Vedomosti gazetesine göre; Roskongress Vakfı nomik tarafından yayımlanan yeni bir araştırma, merkez bankası dijital paralarının (CBDC) küresel finans sisteminde dolar bağımlılığını azaltma potansiyeline sahip olduğunu, ancak yaygın kullanımın önündeki en büyük engelin teknolojik değil siyasi ve yapısal faktörler olduğunu ortaya koydu.
“Dolar ve Euro’nun Ötesinde: Merkez Bankası Dijital Paraları ve Uluslararası Ödemelerin Geleceği” başlıklı rapora göre, dünya genelindeki merkez bankalarının yüzde 91’i kendi dijital para projeleri üzerinde çalışıyor. Buna rağmen bugüne kadar kullanıma sunulan üç perakende dijital para projesinin hiçbiri ekonomide kayda değer bir yaygınlığa ulaşamadı.
Dijital paralar dedolarizasyon sürecinin parçası...
Araştırmada, birçok ülkenin uluslararası ödeme sistemlerinde dolar merkezli altyapıya olan bağımlılığı azaltmaya çalıştığına dikkat çekildi. Bu eğilimin arkasında yaptırım riskleri, dolar üzerinden gerçekleşen işlemlerin maliyetleri ve finansal akışlar üzerinde daha fazla kontrol sağlama isteği bulunuyor.
Bununla birlikte uzmanlar, ABD dolarının küresel finans sistemindeki baskın konumunu koruduğunu vurguluyor. Doların dünya döviz rezervleri içindeki payı 1999 yılında yüzde 71 seviyesindeyken 2025 yılında yüzde 56,3’e geriledi. Ancak kur etkileri dikkate alındığında gerçek düşüşün yalnızca 0,12 puan olduğu belirtiliyor.
Rapora göre dolar, küresel döviz işlemlerinin yüzde 89,2’sinde hâlâ yer alıyor. Ulusal para birimlerinin kullanımındaki en belirgin artış ise Çin ile bağlantılı ticaret koridorlarında gözleniyor.
mBridge öne çıkıyor...
Araştırmada sınır ötesi dijital ödeme platformlarına da geniş yer verildi. Hâlihazırda merkez bankası dijital paralarıyla çalışan tek aktif platformun mBridge olduğu ifade edildi.
Kasım 2025 itibarıyla platform üzerinden toplam 4 bin 47 işlem gerçekleştirildiği ve işlem hacminin 55,5 milyar dolara ulaştığı kaydedildi. İşlemlerin yaklaşık yüzde 95’inin dijital yuan ile yapılmış olması dikkat çekti.
Roskongress uzmanları, bu durumun mBridge’i fiilen Çin para biriminin uluslararası kullanımını teşvik eden bir altyapıya dönüştürdüğünü belirtiyor.
Project Agorá henüz başlangıç aşamasında...
Raporda, mBridge’e rakip olarak geliştirilen Project Agorá platformunun da değerlendirildiği belirtildi. İngiltere, Fransa, Japonya, Güney Kore, Meksika ve İsviçre merkez bankalarının yanı sıra New York Federal Rezerv Bankası, SWIFT, Visa, Mastercard ve büyük özel bankaların projeye destek verdiği ifade edildi.
Ancak platformun hâlen prototip aşamasında olduğu ve bugüne kadar herhangi bir gerçek işlem gerçekleştirmediği kaydedildi. Analistlere göre Project Agorá, gelişim süreci açısından mBridge’in en az iki ila üç yıl gerisinde bulunuyor.
Dijital ruble uygulaması genişleyecek...
Raporda Rusya açısından en önemli başlıklardan birinin dijital ruble projesi olduğu vurgulandı. Buna göre, 1 Eylül 2026’dan itibaren sistem açısından önemli bankalar ile yıllık cirosu 120 milyon rubleyi aşan şirketlerin dijital ruble kabul etmesi zorunlu hale gelecek.
2028 yılına kadar bu yükümlülüğün, yıllık cirosu 5 milyon rublenin altında olan küçük işletmeler hariç olmak üzere, neredeyse tüm piyasa katılımcılarını kapsaması planlanıyor.
Ancak uzmanlar, rubleyi uluslararası ticaret ve rezerv para birimi olarak cazip kılacak koşulların henüz oluşmadığı görüşünde. Raporda, derin bir ruble tahvil piyasasının ve yüksek likiditeye sahip döviz piyasasının bulunmamasının, dijital rublenin uluslararası kullanımını sınırlayan temel unsurlar arasında yer aldığı belirtildi.
Asıl engel teknoloji değil siyaset...
Roskongress uzmanlarına göre, sınır ötesi dijital ödeme sistemlerinin kurulması için gerekli teknolojiler büyük ölçüde hazır durumda. Ancak bu sistemlerin yaygınlaşması, ülkelerin finansal düzenlemelerini uyumlaştırma konusundaki siyasi iradesine ve uluslararası ticaretin yapısına bağlı.
Raporun sonuç bölümünde, doların küresel finans sistemindeki ağırlığını azaltma sürecinin önündeki en büyük engelin teknolojik yetersizlikler değil, siyasi ve jeopolitik faktörler olduğu vurgulandı.