İstanbul
Orta Doğu'da süren çatışmalar, küresel helyum piyasasının arzını sıkıntıya sokuyor. Bu arz sıkıntısı özellikle yarı iletken sektörünün işleyişine yönelik endişelerin öne çıkmasına neden oluyor.
Bölgede yaşanan çatışmalardan en fazla etkilenen ülkelerin başında yer alan Katar, helyum tedarikinde küresel çapta önemli bir konumda bulunuyor. Dünyanın helyum üretiminin önemli bir kısmını gerçekleştiren Ras Laffan kompleksine yönelik İran’ın düzenlediği insansız hava aracı ve füze saldırıları helyum üretimini önemli ölçüde etkilerken helyum arzına yönelik sıkıntıların kısa vadede sona ermesi beklenmiyor.
Jeopolitik riskler azalsa bile Katar'ın helyum ihracatının azalması bekleniyor.
Asya tarafı ise bu ürünün tedarikindeki aksamalara karşı en çok etkilenebilecek bölge konumunda bulunuyor. Güney Kore ve Tayvan küresel yarı iletken tedarik zincirinde iki önemli ülke olarak öne çıkıyor.
Her iki ülke de Katar ve Orta Doğu'dan yoğun bir şekilde helyum ithal ediyor. Bu nedenle uzun süreli herhangi bir aksaklık çip üretiminde darboğazlar yaratabilir. Küresel elektronik piyasalarında da zincirleme etkiler ortaya çıkabilir.
Helyumun birçok alanda kullanılmasından dolayı üretime ilişkin yaşanabilecek sıkıntıların da bu alanların ekonomik aktivitelerinde sıkıntılara yol açabileceğine yönelik endişeler öne çıkıyor.
Katar'da Ras Laffan'ın devre dışı kalması piyasayı sarstı
Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz, yaptığı değerlendirmede, "Helyum denince çoğu insanın aklına uçan balonlar gelebilir. Halbuki periyodik tablonun bu en hafif soy gazı, endüstrinin damarlarında dolaşıyor. Yarı iletken üretiminden MRI cihazlarına, füzyon reaktörlerinden kuantum bilgisayarlara kadar geniş bir yelpaze helyuma bağımlı." ifadelerini kullandı.
Bu çerçevede arzın da ABD, Katar ve Rusya'ya bağımlı olduğuna işaret eden Kaymaz, bu bakımdan Katar'da Ras Laffan'ın devre dışı kalmasının piyasayı sarstığını vurguladı.
"Helyumun yerini alacak bir gaz yok"
Kaymaz, yaşanan gelişmelerin Asya için önemli olduğunu belirterek, şöyle devam etti:
"Nitekim dünyanın imalat üslerinin kurulu olduğu Asya'da durum son derece yakından izleniyor. Yarı iletken tarafı en hassas alan. Çip üretiminde helyum termal kontrol, vakum ortamları ve sızıntı tespitinde kullanılıyor. EUV litografi makinelerinde de helyum soğutma için vazgeçilmez. ASML'in ürettiği bu makineler olmadan ileri düzey çip basmak mümkün değil. En azından bu uygulamalar için helyumun yerini alacak bir gaz yok. Güney Kore helyumunun yüzde 65'inden fazlasını Katar'dan alıyor. Samsung ve SK Hynix küresel yüksek bant genişlikli belleğin yüzde 80'ini, DRAM'ın yaklaşık yüzde 70'ini üretiyor. Fakat iyi haber şu, şimdilik Kore'deki üreticilerin altı aylık stoku var."
TSMC'nin ise o kadar rahat olmadığını söyleyen Kaymaz, dünyanın neredeyse tüm gelişmiş çiplerini imal eden şirketin Tayvan operasyonları için mayıs ortasına kadar yetecek rezervi olduğunu dile getirdi.
Kaymaz, şirketin tedariki ABD'den yapabildiğini ancak stoklarının buna rağmen azaldığını bildirdiğini söyledi.
Geri dönüşüm yardımcı oluyor fakat arz açığını tek başına kapatacak ölçekte değil
Diğer taraftan en modern çip tesislerinde gelişmiş geri dönüşüm sistemlerinin kurulu olduğunu ve helyumun yüzde 90-95'ini geri kazanılabildiğini dile getiren Kaymaz, "Samsung sektörde ilk helyum geri dönüşüm sistemini kurmuştu, yılda 4,7 ton tasarruf sağlıyor. Japonya ve Tayvan'daki gelişmiş fabların yüzde 70'inden fazlasında geri dönüşüm sistemi var. Singapur'da oran yüzde 50'nin altında. Geri dönüşüm yardımcı oluyor fakat arz açığını tek başına kapatacak ölçekte değil." ifadelerini kullandı.
Kaymaz, diğer taraftan sabit disk tarafına da değinilmesi gerektiğini belirtti.
Yüksek kapasiteli sabit disklerde havanın yerini helyumun aldığını anlatan Kaymaz, şunları kaydetti:
"Yoğunluğu havanın yedide biri olduğu için aerodinamik sürtünmeyi azaltıyor, güç tüketimini düşürüyor. Western Digital bu alandaki öncü HelioSeal teknolojisiyle 2014'ten bu yana 27 milyondan fazla helyumlu sürücü sevk etmiş. Seagate da helyumlu sürücü üretiyor. Sabit disk sektörü helyuma doğrudan bağımlı. Tıbbi tarafta durum daha acil. Dünya genelinde 14 binden fazla MRI cihazı çalışıyor. Hepsinin süper iletken mıknatısları sıvı helyumla soğutuluyor. Helyum olmadan mıknatıslar çalışmıyor. Fiber optik kablo üretimi de listeye dahil. Helyum cam yapısındaki kusurları önlemek için kullanılıyor. Yapay zeka patlamasıyla birlikte veri merkezi bağlantıları için fiber optik talebi hızla artıyor."
Kaynak: AA
dikGAZETE.com