Beyrut
Kasım 2024'te İsrail ile varılan ateşkesin ardından Lübnan'da silahların devlet tekelinde toplanmasına yönelik süreç, geçen yıl hükümetin aldığı kararlarla somut bir çerçeveye kavuştu.
Bu kapsamda 5 Ağustos'ta toplanan Bakanlar Kurulu, Lübnan ordusuna silahların devlet tekelinde toplanmasıyla ilgili kapsamlı bir plan hazırlanması görevini verdi. Hükümet, eylül ayında ise ordunun hazırladığı 5 aşamalı planı memnuniyetle karşıladığını açıkladı.
Planın ilk aşaması, Litani Nehri'nin güneyindeki bölgelerden silahların 2025 sonuna kadar toplanmasını öngörüyordu. Daha sonraki aşama ise Litani’nin kuzeyindeki bölgeleri kapsıyor.
Lübnan ordusu, ateşkes ve hazırlanan plan doğrultusunda Litani Nehri'nin güneyindeki konuşlanmasını artırarak, bölgedeki varlığını genişletti.
Genelkurmay Başkanı Rudolf Heykel, 23 Aralık'ta yaptığı açıklamada, planın ilk aşamasının tamamlanmak üzere olduğunu, sonraki aşamalara ilişkin hazırlıkların sürdüğünü belirterek, silahların devlet tekelinde toplanması hedefinden geri adım atılmayacağı mesajını verdi.
Buna karşın ikinci aşamaya geçiş, iç siyasi çekişmeler, sahadaki güvenlik koşulları ve İsrail kaynaklı engeller nedeniyle belirsizliğini koruyor. İsrail’in ateşkese uymadığını ve işgal ettiği bölgelerden çekilmediğini sık sık dile getiren Hizbullah ise silahlarını "asla" teslim etmeyeceğini vurguluyor.
Gelinen aşamada tartışmalar, Litani Nehri'nin güneyinden sonra sürecin nasıl ve hangi takvim doğrultusunda ilerleyeceği sorusu etrafında yoğunlaşıyor. Bu doğrultuda gözler, Bakanlar Kurulu'nun alacağı kararlara ve Lübnan ordusunun ilerleyen günlerde sunması beklenen rapora çevrilmiş durumda.
Güney Litani bölgesi, doğudan batıya uzanan 170 kilometrelik alanı kapsıyor. Bölgenin büyük bölümü 2000 yılından bu yana Hizbullah’ın güçlü askeri nüfuzu altında bulunurken, İsrail, Hizbullah’ın bu bölgeden çekilmesini ve buradaki silahların toplanmasını istiyor.
Uzmanlar, silahların devlet tekelinde toplanması konusunda gelinen noktayı ve beklenen zorlukları değerlendirdi.
"Lübnan elinden gelen her şeyi yaptı"
Emekli asker Hişam Cabir, Litani Nehri'nin güneyi ile kuzeyindeki durumun birbirinden farklı olduğunu söyledi.
Cabir, silahların devletin tekelinde toplanması ilkesinin genel kabul gördüğünü ancak bunun zamana ihtiyaç duyduğunu ifade etti.
Bu sürecin dayatmalarla hayata geçirilemeyeceğini belirten Cabir, "Lübnan elinden gelen her şeyi yaptı ve yaptığından daha fazlasını sunması mümkün değil. Buna karşın İsrail hiçbir yükümlülüğünü yerine getirmiyor." dedi.
İsrail'in güneydeki ailelerin evlerine dönmesini engellediğini kaydeden Cabir, "Litani'nin güneyi büyük ölçüde devletin kontrolünde. Kalan kısımda ise İsrail, Lübnan ordusunun sınıra tam olarak konuşlanmasını engelliyor." diye konuştu.
Lübnan ordusunun Güney Litani'deki görevini yerine getirdiğini vurgulayan Cabir, ancak İsrail'in ateşkesi ihlal ederek saldırılarını sürdürdüğünü hatırlattı.
Cabir, silahların toplanması planının ikinci aşamasına geçilebilmesi için İsrail'in saldırılarını durdurması ve işgal ettiği noktalardan geri çekilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Hizbullah'ın daha önce açıkladığı gibi silahlarını teslim etmeyeceğini hatırlatan askeri uzman Cabir, her iki tarafın da uymayı taahhüt edeceği bir zaman çizelgesinin ele alınması gerektiğini kaydetti.
Ordu raporu bekleniyor...
Gazeteci yazar Alan Serkis ise Lübnan hükümeti ile Ateşkesi Denetleme Komitesi'nin, Lübnan ordusunun sürece ilişkin sunacağı raporu beklediğini dikkati çekti.
Serkis, İsrail'in Ekim 2023'te başlattığı son saldırılarında Litani'nin güneyinde Hizbullah'a yönelik hedeflerin "neredeyse tamamını" vurduğunu, ardından Lübnan ordusunun bölgeye girerek "temizlik operasyonları" yürüttüğünü ifade etti.
İkinci aşamaya, yani Litani'nin kuzeyine geçişin ise Lübnan devletinin alacağı siyasi bir karara bağlı olduğunu vurgulayan Serkis, "Lübnan devleti, Litani’nin güneyindeki konuşlanmaya ilişkin ordu raporunu bekliyor. Litani’nin kuzeyine geçilmesine dair şu ana kadar alınmış bir siyasi karar yok." dedi.
Serkis, Lübnan'ın talepleri arasında İsrail'in sınır hattında işgal ettiği noktalardan çekilmesi, hava saldırıları ve ihlallerin durdurulması ile Lübnanlı esirlerin serbest bırakılması başlıklarının yer aldığını aktardı.
Litani’nin kuzeyine geçişe ilişkin siyasi bir kararın bulunmamasının ise Lübnan devletine Arap ve uluslararası kamuoyu nezdinde sorumluluklar ve yükümlülükler getirdiğini ifade etti.
Lübnan devletinin silahların toplanması konusunda Litani'nin kuzeyi ve diğer bölgelere geçişte gecikmesinin "ağır bir bedel" doğurabileceği uyarısında bulunan Serkis, bunun Lübnan'a karşı yeni bir savaşın önünü açabileceğini savundu.
İsrail basınında bir süredir, Lübnan hükümeti ve ordusunun Hizbullah’ın silahlarının 2025 sonuna kadar tasfiye edilmesine yönelik taahhütlerini yerine getirmemesi halinde, İsrail ordusunun Hizbullah’a ait hedeflere karşı "geniş çaplı bir saldırı" planını tamamladığına ilişkin haberler yer alıyor.