Pasifik ve Hint Okyanusu'nda yaşayan kırmızı kuyruklu tropik kuşu, aralarında yaban hayatı uzmanı ve kuş gözlemcisi Emin Yoğurtcuoğlu ile KuzeyDoğa Derneği kurucusu, Koç ve Utah üniversiteleri öğretim üyesi, biyolog Prof. Dr. Çağan Şekercioğlu'nun da olduğu kuş gözlemcileri tarafından ilk kez Atlas Okyanusu'ndaki Saint Helena Adası’nda, bugüne kadar kayıt altına alındığı bölgelerin kuzeyinde gözlemlendi.
Göçmen kuşların yaşam alanlarının korunması ve göç yollarında karşılaşabilecekleri tehditler konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla her yıl mayıs ve ekim aylarının ikinci cumartesi günü "Dünya Göçmen Kuşlar Günü" olarak kabul ediliyor. Bu yıl ilki 9 Mayıs tarihine denk gelen Dünya Göçmen Kuşlar Günü'nün ikincisi 10 Ekim'de kutlanacak.
Göçmen kuşların bulundukları bölgelerde kayıt altına alınmaları tür devamlılığının sağlanmasına katkı sunarken kuş gözlemcilerine de bu anlamda büyük görev düşüyor. Gözlem çalışmaları kapsamında günlerce süren seyahatler yapabilen kuş gözlemcileri, bir bölgede daha önce rastlanmayan bir türü belgeleyebiliyor. Kuşların göç davranışlarındaki değişimleri gösteren bu kayıtlar, iklim değişikliği başta olmak üzere birçok konuda bilim insanlarına yol gösteriyor.
Yaptıkları son gözlem hakkında değerlendirmelerde bulunan Yoğurtcuoğlu, Atlas Okyanusu'nda yolcu gemisinde devam ettirdikleri gözlemler sırasında okyanusun güneyinde, en yakın kara parçasına binlerce kilometre uzaklıkta bulunan Saint Helena Adası’nda kırmızı kuyruklu tropik kuşuyla (Phaethon rubricauda) karşılaştıklarını belirtti.
Pasifik ve Hint Okyanusu’nun tropik adalarında üreyen türün, daha önce Atlas Okyanusu'nda hiçbir kaydının bulunmadığını vurgulayan Yoğurtcuoğlu, "Gözlemlerimiz sırasında, Saint Helena Adası'nın volkanik yamaçlarında üreyen kuş yuvalarına yaklaşmaya çalışan bireyin davranışları dikkatimizi çekti. Bu durum, söz konusu bireyin adada tek başına bulunabileceğine işaret ediyor." dedi.
Bu kaydın Saint Helena için bir ilk olmasının yanı sıra Atlas Okyanusu için beşinci ve bugüne kadarki en kuzey noktada yapılan kayıt olma özelliği taşıdığının altını çizen Yoğurtcuoğlu, şöyle devam etti:
"Bu birey ya ciddi şekilde rotasını şaşırarak Saint Helena Adası'na ulaştı ya da okyanuslarda yaşanan çevresel değişimlerin bir sonucu olarak farklı alanlara yöneldi. En yakın bilinen dağılımı Madagaskar civarında olan bu türün buraya kadar gelmesi farklı nedenlerle açıklanabilir. En olası senaryoyu araştıracağız."
KuzeyDoğa Derneği Kurucusu Prof. Dr. Çağan Şekercioğlu, kırmızı kuyruklu tropik kuşu gözleminin Saint Helena gibi az çalışılmış bölgelerde, türlerin gerçek dağılımını daha iyi anlaşılması için çok değerli bir veri olduğunu söyledi.
Şekercioğlu, "Gemideki Türkler olarak, Emin'in Saint Helena envanterine bu kuş türünü eklemesinden özellikle gurur duyduk. Bu tip veriler bize okyanus ekosistemlerindeki hareketlilik hakkında daha sağlam, veri temelli bir çerçeve kurma imkanı veriyor." diye konuştu.
Kırmızı kuyruklu tropik kuşunun geniş yayılımlı bir tür olduğu ve tropik kuşlar içinde en “okyanussal” olanı kabul edildiği bilgisini paylaşan Şekercioğlu, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Halkalama verileri, bireylerin 3000 ila 6000 kilometre ölçeğinde, çoğunlukla hakim rüzgar sistemlerini takip ederek dağıldığını gösteriyor. Bu bağlamda Atlas Okyanusu’ndaki bir kayıt, özellikle Cape Town ve Güney Atlas Okyanusu'ndaki önceki gözlemler de düşünüldüğünde, 'yolunu kaybetmiş' bir bireyden ziyade türün doğal dağılım kapasitesi içinde değerlendirilmeli. Saint Helena gibi alanların yetersiz gözlenmiş olması da bu tür kayıtların nadir görünmesinin bir sebebi olabilir. Mevcut veriyle bunu doğrudan iklim kaynaklı bir dağılım kayması olarak yorumlamak doğru olmaz. Tekil ya da az sayıda kayıt, yönlü bir değişim kanıtı değildir. Bu tür kayıtlar, özellikle az örneklenmiş okyanus bölgelerinde, türün gerçek dağılımının muhtemelen düşündüğümüzden daha geniş olduğuna işaret eder. Bunu 'yeni bir genişleme' olarak yorumlamak yerine, örnekleme eksikliklerinin tamamlanması olarak görmek gerekir."
Deniz yüzeyi sıcaklığı artışlarının, özellikle besin ağları üzerinden, deniz kuşlarının dağılımını etkileyebildiğini belirten Şekercioğlu, "Bazı türlerde dağılımın daha yüksek enlemlere kaydığı veya besin arama alanlarının yer değiştirdiği gösterildi. Ancak tropik kuşlar özelinde durum daha karmaşık. Bu grup geniş ölçekte rüzgarlar ve akıntılarla ilişkili, esnek bir dağılım stratejisine sahip. Deniz yüzeyi sıcaklığı artışlarının etkisi olabilir fakat Atlas Okyanusu kaydını doğrudan buna atfetmek için uzun dönemli, sayısal dağılım verisi gerekir." ifadelerini kullandı.
Kırmızı kuyruklu tropik kuşunun, hareketlerini anlamak için uyduyla takibi gereken en öncelikli türlerden olduğunu söyleyen Şekercioğlu, türe ait halkalama verilerinin çok uzun mesafeli hareketleri ortaya koyduğunu aktardı.
Türe ait mevcut gözlemlerin genellikle tek bireyler üzerinden raporlandığına dikkati çeken Şekercioğlu, "Bu durum gerçekten tek bir bireyin varlığını mı, yoksa gözlem sınırlılığını mı yansıtıyor, bunu ayırt etmek zor. Özellikle Saint Helena gibi az gözlemlenen bölgelerde başka bireylerin de bulunması ihtimal dahilinde fakat sistematik veri olmadan bunu doğrulamak mümkün değil." dedi.
Kaynak: AA