Ankara
ABD Başkanı Donald Trump, 3 Mart’ta yaptığı açıklamada Körfez’den geçen deniz ticaretinin, özellikle enerji sevkiyatının güvenliğinin sağlanması amacıyla siyasi risk sigortası ve teminat mekanizmalarının devreye alınması talimatı verdiğini duyurdu. Ancak denizcilik sektörü bu adımın krize ancak sınırlı katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor.
Boğazın beklenenden daha uzun süre kapalı kalabileceğine yönelik endişeler, Körfez petrolüne yüksek derecede bağımlı ülkeleri alternatif arayışlara yönlendirirken, acil durumlar için oluşturulan stratejik petrol stoklarının önemi yeniden gündeme geldi.
Hürmüz Boğazı’ndan taşınan petrolün büyük bölümü Asya ülkelerine gidiyor. Çin, Hindistan ve Japonya bu petrolün başlıca ithalatçıları arasında yer alıyor.
Uzmanlara göre stratejik petrol rezervlerinin hemen devreye sokulması, krizin daha da büyümesi halinde ilerisi için seçenekleri sınırlayabilir. Buna karşılık rezervlerin kullanılmaması da piyasanın devlet müdahalesine ilişkin güven duygusunu zayıflatabilir. Bu ikilem, petrol fiyatlarının seyrini etkileyen başlıca faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.
Rezerv kullanımı piyasa sinyallerine bağlı olmalı...
Rice Üniversitesi Baker Enstitüsü Enerji Çalışmaları Merkezi Kıdemli Direktörü Kenneth Medlock, rezervlerin hangi arz kesintisi senaryolarında ekonomik açıdan etkin olacağı sorusunun, özellikle ani fiyat artışları dönemlerinde sürekli gündeme geldiğini belirtti.
Medlock, ekonomik açıdan en etkin yaklaşımın takdire dayalı değil, kurala dayalı olması gerektiğini vurgulayarak, "Rezerv kullanımı siyasi kararlarla değil, piyasa sinyallerine göre otomatik devreye girmelidir. Takdire dayalı müdahaleler gecikmeli etki gösterir ve piyasa koşulları başka mekanizmalarla zaten değişmeye başlamış olabilir. Ancak petrol fiyatları hızla yükselir ve Hürmüz Boğazı’ndan akış uzun süreli kesintiye uğrarsa, yapılacak bir rezerv salımı görece etkili olabilir. ABD’de benzin fiyatları yükselmeye başladığında siyasi saiklerle yapılacak bir salım ise her zaman ekonomik açıdan verimli olmayabilir." değerlendirmesinde bulundu.
Koordineli stok kullanımı gündeme gelebilir...
Medlock, olası rezerv salımlarının etkisinin mevcut stok seviyeleri ve yedek üretim kapasitesine bağlı olduğunu belirterek, "ABD'nin tek başına yapacağı bir salımın etkisi sınırlı olabilir. Ancak Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) koordinasyonu ile toplu müdahale fiyatlar üzerinde anlamlı etki yaratabilir. Bu, salım büyüklüğüne ve Basra Körfezi’nden yapılan ihracatın aksama oranına bağlı." dedi.
Genel olarak, ABD, IEA ülkeleri ve Çin’in stratejik stoklarının birkaç haftalık bir kesintiyi dengeleyebileceğine işaret eden Medlock, uzun süreli bir kapanmada stokların fiyat artışlarını dengeleme kapasitesinin zorlanacağını söyledi.
Bu durumda, Basra Körfezi dışındaki OPEC+ üyelerinden üretim artışı ve Rus petrolünün belirleyici rolünün gündeme gelebileceğine değinen Medlock, "Talep taraflı önlemler, örneğin karne uygulamaları ise genellikle son çare olarak kullanılır. Uzun süreli arz şokunda büyük tüketici ülkeler arasında koordineli salımlar oldukça muhtemeldir. Stratejik petrol rezervi ve IEA stratejik stok sistemlerinin amacı da budur. Ayrıca, yaklaşık 120 günlük tüketime eşdeğer stoklara sahip Çin ile eşgüdüm arayışları gündeme gelebilir." ifadelerini kullandı.