Cihannüma Derneği ve İslam Ülkeleri Akademisyenler ve Yazarlar Birliği (AYBİR) işbirliğiyle AYBİR Genel Merkezi'nde düzenlenen "Türkiye Raporu: Alan Öngörüleri ve Politika Önerileri" programının ardından yapılan çalışmada, Türkiye'nin mevcut durumunun tespit edilmesinin yanı sıra temel risk alanları, stratejik hedefler ve kısa, orta ve uzun vadeli politika önerileri ele alındı.
Bu kapsamda hazırlanan 22 alanda politika önerilerini içeren kapanış raporu, eğitim, yükseköğretim, aile, gençlik, şehircilik, göç, kültür, medya, ekonomi, hukuk, sağlık, yapay zeka, sanayi, tarım, su, enerji ve madencilik gibi geniş bir alanı kapsıyor.
Raporda, kısa vadede mevcut kurumsal aksaklıkların giderilmesi ve acil risklere müdahale edilmesi, orta vadede kurumsal kapasite ile insan kaynağının güçlendirilmesi, uzun vadede ise Türkiye'nin stratejik bağımsızlığını artıracak kalıcı sistemlerin kurulması hedefleniyor.
"Eğitim" başlığında, kısa vadede 12 yıllık zorunlu eğitim yerine "4+4" şeklinde 8 yıllık zorunlu eğitim ya da alternatif bir modele geçilmesi ve mesleki eğitime yönlendirmenin daha erken ve etkin biçimde yapılması raporda önerildi.
Yönetici atamalarında ölçülebilir ve şeffaf liyakat kriterlerinin uygulanması, Yapay Zeka Politika Belgesi'nin pilot okul/bölgelerde uygulanması, öğretmenlere yapay zeka, STEM ve proje tabanlı öğrenme alanlarında uygulamalı eğitim verilmesi, değerler eğitiminin tüm derslerin müfredatına bütünleşik şekilde yeniden tasarlanması da öneriler arasında yer aldı.
Üniversite müfredatlarında bilim felsefesi, epistemoloji ve yerli düşünce birikimine daha fazla yer verilmesi, akademik teşvik sisteminin yalnızca yayın sayısına değil özgün kavram ve teori üretimi, yerli literatüre katkı ve toplumsal faydaya göre düzenlenmesi tavsiye edildi.
Raporda, sağlık, sosyal hizmet, eğitim ve yerel yönetim hizmetlerinin aile merkezli bir koordinasyon modeli içinde sunulması, evde bakım ve palyatif bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması, engelli bireyler ile ailelerine yönelik bütüncül destek merkezleri kurulması, aile ve toplumsal dayanışmayı güçlendiren sosyal faaliyetlerin desteklenmesi gündeme getirildi.
Dijital bağımlılığa karşı erken müdahale programları geliştirilmesi önerisi...
Raporun "Aile ve gençlik" başlığında ise eğitim, istihdam, evlilik ve aile kurma süreçleri arasındaki kopuklukların giderilmesi, gençlerin ekonomik ve psikososyal açıdan desteklenmesi ve dijital bağımlılığa karşı erken müdahale programları geliştirilmesi önerildi.
Şehir ve medeniyet alanında, imar ve planlama politikalarında rant yerine kamu yararının esas alınması gerektiği vurgulanan raporda, deprem riski yüksek bölgelerde hızlı tarama ve güçlendirme çalışmalarının yürütülmesi, su havzaları, tarım alanları ve doğal koridorları koruyan bütüncül şehir planlarının hazırlanması istendi.
"Göç" başlığında, ülkeye giriş, kayıt, ikamet, çalışma ve kamu hizmetlerinden yararlanma süreçlerinin ortak bir veri sistemi üzerinden izlenmesi gerektiği raporda kaydedildi.
Raporda, medya ve iletişim alanında dezenformasyon, bilgi kirliliği ve dijital algı yönetimine karşı hakikat merkezli doğrulama ve denetim mekanizmalarının geliştirilmesi, yerli dijital platformların ve milli veri altyapılarının oluşturulması, iletişim eğitimine yapay zeka, veri analizi ve yeni medya becerilerinin eklenmesi gerektiği ifade edildi.
"Uluslararası ilişkiler" başlığında, Türkiye'nin dış politikasının günlük gelişmelere tepki veren bir yapıdan çıkarılarak senaryo ve öngörü temelli bir sisteme dönüştürülmesi, Afrika, Asya, Balkanlar, Kafkasya ve İslam dünyasıyla ilişkilerin yalnızca diplomatik değil, ekonomik, kültürel, eğitim ve teknoloji boyutlarıyla derinleştirilmesi istendi.
Raporda, iktisat alanında enflasyon, gelir dağılımı ve finansmana erişim sorunlarına karşı üreticiyi ve dar gelirliyi koruyan eş güdümlü tedbirler önerildi.
Hukuk alanında yargı süreçlerinde şeffaflık, öngörülebilirlik ve hesap verebilirliğin artırılması istendi.
Sağlık sanayisinin geleceğine ilişkin bölümde, ilaç, aşı, tıbbi cihaz ve biyoteknoloji ürünlerinde kritik ithalat kalemlerinin belirlenerek yerli üretimin desteklenmesi gerektiği raporda belirtildi.
Yapay zeka, tarım ve hayvancılık önerileri...
Raporda, yapay zeka alanında, kısa vadede kişisel verilerin korunması, veri güvenliği, etik ilkeler ve sorumluluk alanlarını düzenleyen hukuki bir çerçevenin hazırlanması talep edildi.
"İleri teknolojiler ve sanayi" başlığında, Türkiye'nin düşük ve orta-düşük teknoloji ağırlıklı üretim yapısından orta-yüksek ve yüksek teknolojiye geçmesi gerektiği belirtildi.
Tarım alanında çiftçinin gübre, mazot, tohum, ilaç ve finansmana erişiminin kolaylaştırılması önerildi.
Uzun vadede tarım arazilerini koruyan, genç nüfusu kırsalda tutan, iklim değişikliğine dayanıklı ve gıda güvenliğini sağlayan milli bir tarım modeli oluşturulmasının hedeflenmesi gerektiği raporda vurgulandı.
Hayvancılıkta ise aşılama, hayvan hareketlerinin denetimi, buzağı kayıplarının azaltılması ve mera ıslahı öne çıkan öneriler arasında yer aldı.
"Su kaynaklarının sürdürülebilirliği" başlığında, kuraklık ve taşkınlara karşı erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi, tarımsal sulamada tasarrufun artırılması ve şehir şebekelerindeki kayıp-kaçak oranlarının azaltılması istendi.
Raporda, Türkiye'nin geleceğinin birbirinden kopuk sektörel düzenlemelerle değil, eğitim, hukuk, üretim, teknoloji, sosyal politikalar ve doğal kaynak yönetimini bir arada ele alan bütüncül bir kalkınma yaklaşımıyla şekillenmesi gerektiği vurgulandı.