İstanbul
Avrupa genelinde etkili olan sıcak hava dalgası nedeniyle Fransa, İngiltere, Belçika, Hollanda, İspanya ve İtalya'nın da aralarında bulunduğu birçok ülke son günlerde rekor sıcaklıklarla mücadele ediyor.
İtalya genelinde etkisini göstermeye başlayan Afrika kaynaklı aşırı sıcak hava dalgası nedeniyle 8 kentte "kırmızı" alarm verildi. Yılın ilk sıcak hava dalgasının etkili olduğu İspanya'da ise özellikle Granada kentinde yüksek sıcaklıklar hayatı olumsuz etkiliyor.
Fransız meteoroloji ajansı Meteo-France'dan yapılan açıklamada, 21-23 Haziran'da ülkede rekor seviyede sıcaklıkların görülebileceği bildirildi. Ülkede etkisi gösteren yüksek sıcaklıklarla birlikte 60 vilayette alarm seviyesi turuncuya yükseltilirken, aşırı sıcakların gelecek hafta da devam etmesi öngörülüyor.
Hollanda'nın başkenti Amsterdam'da ise yükselen sıcaklıkların ilerleyen günlerde tropikal seviyelere ulaşması beklenirken, meteoroloji yetkilileri bazı bölgelerde sıcaklıkların 30 santigrat derecenin üzerine çıkacağı uyarısında bulunuyor.
Belçika Kraliyet Meteoroloji Enstitüsü (RMI) de, aşırı sıcaklık ve şiddetli fırtına nedeniyle "turuncu alarm" uyarısı yaptı.
İngiltere Meteoroloji Ofisi'nden (Met Office) yapılan açıklamada da, bazı bölgelerde yüksek sıcaklıkların perşembe gününe kadar etkisini sürdüreceği bildirildi. Sıcaklıkların gün içinde 30 santigrat derecenin üzerine çıkacağı ve en sıcak bölgelerde ise 38 santigrat derece civarına ulaşmasının beklendiği belirtildi.
Yüksek sıcak basıncı Avrupa'yı sıcağa hapsetti...
Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, Avrupa'yı etkisi altına alan sıcak hava dalgasını değerlendirdi.
Avrupa'nın üzerinde, Yunan harfi "Omega" şeklinde dev bir yüksek basınç sırtı kurulduğunu ve bu desene meteorolojide "omega blokajı" dendiğini belirten Kadıoğlu, bunun ortada güçlü bir sıcak sırtı, iki yanında ise alçak basınç merkezlerini tanımladığını anlattı.
Kadıoğlu, bu yapının, hava sistemlerinin batıdan doğuya ilerlemesini kilitlediğini ve Avrupa'nın bu nedenle sıcak olduğuna dikkati çekerek, Türkiye'nin de içinde olduğu doğu kanatta ise serin ve yağışlı havanın günlerce yerinde kaldığını aktardı.
Avrupa'daki sıcak hava dalgasının anormal tarafta olduğunun altını çizen Kadıoğlu, şunları kaydetti:
"Burada, 'klasik yaz sıcağı' ile 'blokaj kaynaklı sıcak hava dalgası' birbirinden farklı şeyler. Omega blokajında dev bir yüksek basınç sırtı Avrupa'ya kilitlenir, sırtın altında hava alçalır, gökyüzü açılır ve güneş yüzeyi aralıksız ısıtır. Sistemler ilerleyemediği için sıcak boşalmadan günlerce aynı yerde birikir. Bu kadar erken bir tarihte yani henüz hazirandayken ve bu kadar kuzeye, İskandinavya-Norveç hattına kadar sıcak havanın taşınması, mevsim normallerinin belirgin biçimde üzerinde bir durumdur. Yani sıradan bir yaz günü değil, blokajla pekişmiş anormal bir sıcak hava dalgası."
Kadıoğlu, sıcak hava dalgalarının yaz mevsiminin doğal bir parçası olduğuna ve her yıl bölgelerde tekrarlanması nedeniyle dönemsel özellik taşıdığına işaret ederek, Avrupa'da etkili olan ısınmanın sadece mevsimsel değil, atmosferdeki blokaj ile beslendiğini bildirdi.
Blokajın havayı yerinde tutması sonucu sıcağın normalden daha uzun sürdüğüne ve daha şiddetli hissedildiğine değinen Kadıoğlu, son yıllarda bu tür dalgaların sıklığı ve şiddetinin yükseliş eğiliminde olduğunu hatırlattı.
En yüksek risk Batı ve Orta Avrupa'da...
Kadıoğlu, risk altındaki bölgeleri şöyle sıraladı:
"En yüksek risk, Omega sırtının tam altında kalan Batı ve Orta Avrupa'daki Fransa, İspanya, Almanya, Benelüks ülkeleri, İngiltere ve ayrıca sıcak akışın kuzeye uzandığı İskandinavya ile Norveç. Bunun nedeni ise yüksek basınç sırtının altında hava alçalır, bulut oluşamaz ve güneş ışınımı engellenmeden yüzeyi ısıtır. Aynı zamanda güneyden bu bölgelere sıcak ve kuru hava pompalanır. Sistem hareketsiz olduğu için sıcaklık gün geçtikçe üst üste binerek kavurucu seviyelere ulaşır, kuraklık ve orman yangını riski de buna eşlik eder."
Türkiye serin ve yağışlı bölümde yer alıyor...
Türkiye'nin sıcak hava dalgasının değil, blokajın doğu kanadındaki serin ve yağışlı oluğun içinde bulunduğuna ve 21-26 Haziran tarihlerinde Avrupa'daki sıcaktan paradoksal biçimde korunduğuna dikkati çeken Kadıoğlu, kuzeyli akımların sıcaklığı yer yer mevsim normallerinin altına çektiğini söyledi. Kadıoğlu, iç, kuzey ve doğu kesimlerde öğleden sonra gelişen yerel gök gürültülü sağanaklar, dolu, ani rüzgar ve özellikle Karadeniz'de sel ve su baskını riskinin öne çıktığı uyarısında bulundu.
Kadıoğlu, oluğun, zaman zaman "kopuk alçağa" dönüşüp, Karadeniz çevresinde takılı kalması durumunda, aynı bölgelere üst üste yağış bırakarak taşkın riskini artırabileceğini belirterek, buna karşılık Ege-Akdeniz kıyıları ile Güneydoğu'da daha sıcak ve kuru koşullar olduğunu hatırlattı. Kadıoğlu, 25-26 Haziran'dan sonra oluk zayıfladıkça sırtın sıcak tarafının batı ve güneyde ağır basacağını ve sıcaklıkların yeniden yükseleceğini söyledi.
Sıcaklıkların yüksek ve erken seyretmesinin, atmosferdeki blokaj desenlerinin daha sık ve daha kalıcı hale geldiğinin bir göstergesi olduğuna dikkati çeken Kadıoğlu, "Sıcak havanın normalde pek ulaşamadığı İskandinavya gibi yüksek enlemlere ulaşması, sistemin genel sıcaklık zemininin yukarı kaydığını anlatıyor. Tek bir olay tek başına iklimi anlatmaz ama son yıllarda rekor kıran uzun süreli sıcak dalgalarının art arda gelmesi açık bir eğilimdir." diye konuştu.
Haziran sonunda Avrupa'da sıcaklık kırılabilir...
Haziran sonunda blokaj kırıldıkça Avrupa'daki sıcağın bir miktar yumuşayabileceği öngörüsünde bulunan Kadıoğlu, "Türkiye'de ise oluk zayıflayıp hava yeniden ısınır. Temmuz ve ağustos zaten Türkiye'nin en sıcak aylarıdır. Mevsim normalleri üzerinde seyreden, zaman zaman sıcak hava dalgalarının görülebileceği, kuraklık ve orman yangını riskinin yükseldiği bir tablo beklenir. Blokaj desenleri yaz boyunca tekrarlayabilir. Her yeni blokaj kimi zaman Avrupa'yı, kimi zaman Türkiye'yi sıcağın altına alabilir. Kesin günleri uzun vadeden söylemek güçtür bu nedenle Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün (MGM) 5-10 günlük güncel tahminleri takip edilmelidir." değerlendirmesinde bulundu.
Kadıoğlu, iklim değişikliğinin tek bir sıcak hava dalgasının doğrudan sebebi olmadığını ancak olayın ihtimalinı, şiddetini ve süresini artırdığının altını çizerek, küresel ısınmanın atmosferin temel sıcaklık zeminini yükselttiğini bu yüzden aynı blokajın, 10-20 yıl öncesine göre daha yüksek tepe sıcaklıkları ürettiğini kaydetti.
"Orman yangınına karşı dikkatli olun, anız ve ateş yakmayın"
Kadıoğlu, yüksek sıcaklıklara karşı alınabilecek önlemleri şöyle anlattı:
"En sıcak saatlerde yaklaşık 11.00-16.00 dışarıda kalmayı ve ağır işleri en aza indirin, gölgede ve serinde kalın. Bol su için, susamayı beklemeyin. Alkol ve aşırı kafeini sınırlayın. Açık renkli, hafif ve bol giysiler tercih edin, şapka, güneş gözlüğü ve güneş kremi kullanın. Yaşlıları, bebekleri, kronik hastaları ve açık havada çalışanları özellikle gözetin.
Kapalı araç veya ortamda hiçbir canlıyı bırakmayın. Evi serin tutun. Orman yangınına karşı dikkatli olun, anız ve ateş yakmayın, izmarit atmayın. Türkiye tarafı için oluğun yağışlı olduğu günlerde dere yatakları, alt geçit ve sel riskine dikkat edin, ani sağanak ve dolu uyarılarını ciddiye alın. MGM ve AFAD uyarılarını düzenli takip edin."