Avrupa’nın en genç ülkesi Kosova, 18 yaşında

Başkenti Priştine olan Kosova’da 2024’teki sayıma göre 1 milyon 585 bin 590 kişi yaşıyor. Daha iyi yaşam şartları için Batı Avrupa ülkelerine devam eden göç dolayısıyla bu ülkelerdeki Kosova diasporasının ülkede yaşayan nüfustan fazla olduğu tahmin ediliyor.

Nüfusun büyük çoğunluğunu Arnavutların oluşturduğu Kosova’da Türk, Boşnak, Sırp, Roman, Aşkali, Mısırlı ve Goralılar da yaşamlarını sürdürüyor.

Yaklaşık 500 yıl boyunca Osmanlı idaresinde kalmasının ardından 1912-1913'teki Balkan Savaşları sırasında Sırpların eline geçen Kosova, 1945'te bölgede kurulan Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti bünyesinde hakları zaman zaman genişleyip daralan özerk bir bölge oldu.

Slovenya, Hırvatistan, Kuzey Makedonya ve Bosna Hersek'in 1990’lı yıllarda Yugoslavya’dan bağımsızlıklarını kazanmalarının ardından Kosova'da da bağımsızlık fikirleri Arnavutlar tarafından yayılmaya başladı.

Kosovalı Arnavutlar, sadece Arnavutluk tarafından tanınacak ilk "bağımsız Kosova"nın ilanını 1990'lı yılların başında yaptı. Bu dönemde Kosova Demokratik Birliğini (LDK) kuran İbrahim Rugova, hayatını kaybettiği 2006'ya kadar halkın liderliğini üstlendi.

Arnavutlar, eski Sırbistan Cumhurbaşkanı Slobodan Milosevic önderliğinde yükselen Sırp milliyetçiliğiyle mücadele edebilmek için ülkenin bağımsızlığında da rol oynayacak Kosova Kurtuluş Ordusu'nu (UÇK) kurdu ancak UÇK, Yugoslavya ordu teçhizatını miras alan Sırplar ile tek başına başa çıkamadı.

Bağımsızlık isteyen UÇK'ye ve sivil halka yönelik Sırp asker, polis ve paramiliter birliklerin 1998'de Kosova'nın çeşitli bölgelerinde başlattıkları saldırılar, NATO tarafından 1999'da önce Kosova, Sırbistan ve Karadağ’da bulunan hedeflere yönelik hava harekatı sonra da Kosova’ya kara harekatı düzenlenmesiyle son buldu.

Kosova'nın fiilen (de facto) Sırbistan'dan kopmasını ve Sırp ordusundan temizlenmesini sağlayan bu savaşta, çoğu Arnavut 10 binden fazla Kosovalı öldürüldü, farklı etnik gruplardan 1 milyonunun üzerinde Kosovalı evlerini terk etmek zorunda kaldı.

Kosova Savaşı'nın tamamlanmasının ardından Birleşmiş Milletler (BM) himayesinde yönetilen ülkenin statüsünün belirlenememesi nedeniyle topluluklar arasında birkaç kez kriz yaşandı.

Kosova'nın demografik yapısının Arnavutların lehine çevrilmesini sağlayan kırılma noktalarından biri olan 2004'teki "Mart Ayaklanmaları"nda onlarca kişi öldü. Binlerce Sırp ülkeden göç etti ve artık ülke nüfusunun yüzde 90'dan fazlasını Arnavutlar oluşturmaya başladı.

Dönemin BM Genel Sekreteri Kofi Annan'ın 2005'te Kosova Özel Temsilcisi olarak görevlendirdiği Martti Ahtisaari, 2007'de Kosova'nın bağımsızlığının önünü açacak raporu BM Güvenlik Konseyine iletti. Sırbistan'ın bu öneriyi reddetmesiyle Kosova Meclisi, Ahtisaari'nin hazırladığı plan doğrultusunda 17 Şubat 2008'de Sırbistan'dan tek taraflı bağımsızlığını ilan etti.

Türkiye'nin başını çektiği çok sayıda ülke Kosova'nın bağımsızlığını hemen tanıdı. Son tanınmalar 2025'te Kenya, Sudan, Suriye ve Bahamalar’dan geldi. Rusya ile Çin'in vetosu ve etki alanlarındaki ülkelerden tanınma gelmeyince ülke BM'ye üye olamadı.

Birçok ülke de sınırları içerisinde barındırdığı azınlık toplulukların "Kosova modeli" tek taraflı bağımsızlık ilan etme ihtimali nedeniyle Kosova'yı bağımsız bir devlet olarak tanımadı.

Kosova Dışişleri ve Diaspora Bakanlığı’na göre, Kosova’yı 120 ülke bağımsız bir devlet olarak tanıyor ancak Sırbistan bu tanınmaları geri çekmek için kampanyalar yürütüyor.

Sırbistan'ın talebiyle BM Genel Kurulu, Uluslararası Adalet Divanından (UAD) Kosova'nın tek taraflı bağımsızlığına ilişkin danışma görüşünü talep etti. UAD, 22 Temmuz 2010'da görüşünü açıklayarak Kosova'nın bağımsızlığının uluslararası hukuku ihlal etmediğini bildirdi.

Kosova'nın Avrupa Birliği'ne (AB) 15 Aralık 2022'de teslim ettiği üyelik başvurusu henüz üye ülkeler tarafından değerlendirilmedi.

Kosova basınındaki haberlere göre, AB Komisyonu, üye ülkeler talep ederse üzerine düşen çalışmayı yapmaya hazır olduğunu bildirdi. AB üye ülkelerinden 5’inin Kosova'nın bağımsızlığını halen tanımamış olması, Kosova'nın birliğe üyeliği için büyük bir engel teşkil ediyor.

Ülkenin yakın dönem hedefleri arasında halen Avrupa Konseyi ve NATO üyeliği için ön koşul olan Barış İçin Ortaklık programı üyelikleri öne çıkıyor.

Kosova ile Sırbistan arasındaki ilişkilerin normalleşmesi için AB arabuluculuğunda 2011'de başlatılan Belgrad-Priştine Diyalog Süreci kapsamındaki görüşmeler son yıllarda tıkanmış durumda ancak Kosova’da yeni hükümetin göreve başlaması nedeniyle bu süreç ivme kazanabilir.

Öte yandan, Kosova'da 1998-2000'de işlendiği öne sürülen savaş suçlarını araştırmak ve yargılamak amacıyla Kosova yasalarına göre kurulan ve çalışmalarını Hollanda'nın Lahey kentinde sürdüren "Kosova Özel Odaları ve Özel Savcılığı"nda aralarında eski Kosova Cumhurbaşkanı Hashim Thaçi'nin de olduğu eski UÇK komutanlarının tutuklu yargılandığı dava önümüzdeki günlerde tamamlanacak.

Savcılığın 45’er yıl hapis cezası talep ettiği UÇK komutanları hakkında karar önümüzdeki aylarda verilecek.

Kosova’da sağlık ve eğitim alanlarındaki sıkıntılar giderilemezken, buna yolsuzluk, maaşların düşük olması ve hayat pahalılığı gibi sorunlar da eklenince özellikle genç nüfusun ülkeden göç etmesi kaçınılmaz oluyor.

Kosova’da yeni kurulan hükümetin programında da ekonomik kalkınmayı hızlandırabilecek çeşitli alanlarda yatırımlar ve programlar mevcut. Hükümet programında temmuz ayı itibarıyla asgari ücretin brüt 500 avro olacağı, önümüzdeki yıllarda daha da artacağı ve kamu sektöründe ortalama maaşın 1000 avro olacağı yer alıyor.

IMF, Kosova hükümetinin yaptığı emeklilik maaşı artışı, yeni sosyal yardımlar ve kamu çalışanlarına 13'üncü maaş gibi ek harcamaları bütçe açığını genişlettiği gerekçesiyle gereksiz genişlemeden kaçınılmasını tavsiye etti.

Avrupa'nın "donmuş ihtilaf" bölgelerinden biri olarak nitelendirilen ve çoğunlukla Sırpların yaşadığı ülkenin kuzeyinde ise Kosova kurumlarının tam egemenlik sağlaması için kritik bir aşamaya gelinmiş durumda.

Son yıllarda bölgede çeşitli alanlardaki Sırbistan’a ait ofislerin kapatılıp Kosova kurumlarının ofislerinin açılmasının ardından, önümüzdeki haftalarda halihazırda Sırbistan kurumlarınca yönetilen, ülkede Sırpların yaşadığı bölgelerdeki eğitim ve sağlık kurumlarının Kosova kurumlarına entegre edilmesi konusunda çalışmalar yürütülecek.

Ayrıca Kosova vatandaşlığı veya oturma izni bulunmayan Sırpların ve Sırbistan plakalı araçların ülkede ilgili yasalarda belirtilenden daha fazla kalmasına 15 Mart'tan itibaren izin verilmeyecek. Kosova Başbakanı Albin Kurti, Kosova ile Sırbistan arasında yeni gerilimlere yol açabilecek bu gelişmelerin uygulanma süreciyle ilgili ülkede görevli büyükelçileri de bilgilendirdi.

Kosova'yı halihazırda NATO'nun Kosova'daki Barış Gücü (KFOR) ve orduya dönüşme sürecinde olan Kosova Güvenlik Gücü (FSK) koruyor. Sırbistan tehdidi nedeniyle FSK'ya yapılan yatırımlar her geçen yıl hızlı bir şekilde artıyor. Yeni hükümet döneminde savunmaya 1 milyar avro değerinde yatırım yapılacağı hükümet programında yer aldı.

Bu bağlamda, Kosova hükümeti ile Makine ve Kimya Endüstrisi AŞ (MKE) arasında ülkede farklı kalibrede mühimmat üretmesi planlanan fabrikanın bu yıl faaliyete geçmesi bekleniyor.

Öte yandan, Kosova Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani'nin 5 yıllık görev süresi 4 Nisan’da doluyor.

Anayasaya göre, mevcut cumhurbaşkanı görev süresinin bitiminden 30 gün önce yeni cumhurbaşkanının seçilmesi gerekiyor. Osmani bir dönem daha görevini sürdürmek istiyor ancak gerekli Meclis desteğine sahip olup olmadığı konusunda belirsizlik sürüyor.

Yeni Cumhurbaşkanı seçilemezse, 1 yıllık siyasi krizden geçen hafta çıkan ülkede hükümetin düşmesi ve ülkenin tekrar erken genel seçime gitmesi ihtimallar arasında yer alıyor.

Kaynak: AA