Ankara
Dünyada ticaret çoğunlukla deniz üzerinden yürütülürken, Kuzey Kutbu ve çevresini kapsayan Arktik bölgesinde yılın büyük bölümünde suyu kaplayan buzul tabaka ve mevsimsel şartlar, gemilerin hareketini kısıtlıyor.
Öte yandan, son yıllarda iklim değişikliğinin etkisiyle bölgedeki koşulların değişmesi, Arktik'teki deniz yollarının daha elverişli hale gelmesine yol açıyor.
???? Asya ile Avrupa arasındaki mesafeyi kısaltan Kuzey Deniz Rotası'na (NSR) ev sahipliği yapan bölge, aynı zamanda doğal kaynaklarıyla da gündeme geliyor.
Bütün bu gelişmeler ışığında Arktik, dünya siyasetinde öne çıkan konu başlıkları arasındaki yerini koruyor.
Bölgede hareket kabiliyeti bakımından da buzla kaplı denizlerle ilerlemeyi sağlayan buzkıran gemilerinin önemi ön plana çıkıyor.
Güçlü motorlara, buza dayanıklı materyalle takviyeli gövdelere ve ağır pruvalara sahip bu devasa gemiler, buzul tabakayı ağırlıklarıyla kırarak seyredebildikleri gibi yolu diğer gemi ve teknelere de açabiliyor.
Buzkıranlar, kutup bölgelerindeki ticari, bilimsel ve askeri faaliyetleri mevsimlik ve sınırlı uğraşlar olmaktan kurtarmada ortaya çıkıyor.
Ülkelerin buzkıran filolarının büyüklüğü ve çeşitliliği Arktik'te avantaj anlamına geldiği için bu alana yatırımlar artıyor.
Buzda hareket için özel tasarım
Finlandiya merkezli Aker Arctic firmasının Satış ve Pazarlama Müdürü Arto Uuskallio, buzkıranların teknik özellikleri hakkında bilgi verdi.
Uuskallio, sağlamlaştırılmış yapıları, güçlü mekanizmaları ve şiddetli soğuklara dayanacak şekilde geliştirilmiş sistemleri bakımından buzkıranların tasarımının diğer gemilerden farklılık gösterdiğini ifade etti.
Buzkıranların, üzerine çıktığı buz tabakayı ağırlığıyla kırmasını sağlayan pruvalarla donatıldığını belirten Uuskallio, gövdeleri ve diğer bileşenlerinin de buzla sürekli temastan aşınmayacak şekilde inşa edildiğini söyledi.
Uuskallio, birçok buzkıranda engebeli buzlarda dahi hassas hareket sağlayan pervaneler kullanıldığını, kırılan buz parçalarının da yanlara ya da suyun altına itildiğini anlattı.
Eksi 50 dereceye kadar düşebilen sıcaklıklarda operasyona devam edebilmek için materyaller, sistem tasarımı ve yalıtımın özel olarak planlandığını vurgulayan Uuskallio, "Özetle, buzkıran sadece buz parçalayan bir gemi değildir. Dünyanın en soğuk ve mekanik açıdan en zorlu ortamlarında emniyetli, etkili ve güvenilir şekilde işlev göstermek için pruvadan pupaya kadar özel tasarlanmış bir araçtır." ifadelerini kullandı.
Arktik'e ilgi ve buzkıranlara ilgi doğru orantılı
Uuskallio, Arktik'teki yeni fırsatlar ve bölgeye yönelik jeopolitik ilginin artması nedeniyle buzkıranlara ilginin de önemli ölçüde arttığının altını çizdi.
İsveç, Finlandiya, Kanada, ABD gibi ülkelerin ulusal filolarında yenilemeye gittiğini dile getiren Uuskallio, müşterilerin giderek öncelik verdiği kriterler arasında düşük emisyon, alternatif yakıtlar, zorlu buz şartlarında dahi yüksek performans ve çoklu görev kabiliyeti yer aldığını belirtti.
Uuskallio, "Arktik'teki araştırma ihtiyaçları, kuzey deniz yolları ve ulusal filo yenilemeleri nedeniyle ileride talebin artması bekleniyor. Birçok ülke aktif olarak yeni nesil projeler geliştiriyor." dedi.
Ülkeler arasında yeni rekabet alanı mı doğuyor?
Son yıllarda Arktik bölgesine çevrilen dikkatle birlikte ülkelerin bu teknolojide birbirini geçme çabasına girip girmediği merak konusu oldu.
ABD Başkanı Donald Trump, ikinci başkanlık döneminde Arktik'teki Grönland'a "ulusal güvenlik" endişesiyle sahip olma konusunda söylemlerini artırırken bir yandan da buzkıran gemilere yönelik adımlar atıyor.
Faaliyetteki buzkıranlarının sınırlı sayıda olduğu ve operasyonel ömrünü doldurduğu ifade edilen ABD, bu kapsamda Ekim 2025'te Finlandiya ile 11 buzkıranın imalatı konusunda anlaşmaya vardığını duyurdu.
İmalatın tamamlanmasının yıllar sürmesi beklense de bu işbirliği, dünyanın en büyük ve tek nükleer kapasiteli buzkıran filosuna sahip Rusya'ya yetişme çabası olarak yorumlanıyor.
ABD'nin Arktik'te kendine rakip gördüğü bir diğer ülke Çin ise kutupta hareket kabiliyeti sağlayan yerli gemilerini üretiyor ve operasyonlarını daha çok Antarktika'da yoğunlaştırıyor.
Arktik'te deniz taşımacılığı için buzkıran filosunun önemi
Kanada'daki Laval Üniversitesi Coğrafya Bölümünden Profesör Frederic Lasserre de buzkıranları jeopolitik açıdan değerlendirdi.
Arktik bölgesinde ülkelerin deniz yetki alanlarının kontrolü ve doğal kaynakların çıkarılması konusunda güçlü buzkıran filosuna sahip olmalarının gerekliliğini vurgulayan Lasserre, bölgede yılın büyük bölümünde buzla kaplanan denizlerde navigasyon dönemini uzatmak için de buzkıranlara ihtiyaç olduğuna işaret etti.
Lasserre, Rusya'nın Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) döneminden bu yana NSR'yi kalkınma aracı olarak geliştirmeye çalıştığını, bu bağlamda buzkıran filosunu büyütmeyi bilinçli bir politika olarak gördüğünü belirtti.
Rusya'nın aksine ABD'nin uzun yıllardır buzkıran imalatı için yeterli gerekçe görmediğini anlatan Lasserre, Finlandiya ve Kanada ile başlatılan son işbirliğinin, Washington'ın meseleye yaklaşımında değişikliğe işaret ettiğini dile getirdi.
Rekabeti konuşurken buzkıranların kullanım amaçları unutulmamalı
Norveç'teki bağımsız araştırma kuruluşu Fridtjof Nansen Enstitüsünden Araştırma Profesörü Arild Moe ise buzkıranların siyasi rol oynadığının şüphesiz olduğunu söyledi.
Farklı kullanım alanlarına sahip birçok buzkıran türü olduğuna dikkati çeken Moe, ülkelerin filoları karşılaştırılırken bu detayın atlanmaması gerektiğini vurguladı.
Moe, en büyük filoyu elinde tutan Rusya'nın buzkıranlardan Arktik'te mineral çıkarma ve ticari gemilere yol göstermede faydalandığını, ABD ve Kanada'dakilerin Sahil Güvenlik ve araştırma alanında kullanıldığını, Çin'in ise bunları Antarktika'da daha çok kullandığını belirtti.
Güçlü buzkıranlar sayesinde Arktik'te çok sayıda yere erişilebildiğini kaydeden Moe, bunun doğrudan "daha fazla buzkıranın daha fazla güç anlamına geldiği" gibi anlaşılamayacağını, spesifik kullanım alanlarına bakılması gerektiğini sözlerine ekledi.
Kaynak: AA
dikGAZETE.com